ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ੍ਯ ਤੁ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਪਾਨ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੇਵਰ੍षਿਂਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੧.
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਪਾਰਾਵਤਾਃ ਸਤੁषਿਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ । ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਸੀਨ੍ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੩,੧.
ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾਵਤ ਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤ ਦੇਵਤੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਸੀ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ।
ਊਰ੍ਜਸ੍ਤਂਭਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਤੋਥ* ਪृषਭਸ੍ਤਥਾ । (*ਪਾਠ. ਦਤ੍ਤੋਗ੍ਨੀ ऋषਭਸ੍ਤਥਾ) ਨਿਰਯਸ਼੍ਚ ਪਰੀਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋऽਭਵਨ੍ ॥ ੩,੧.
ਉਰਜ, ਸਤੰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਵਾਤ, ਰਿਸ਼ਭ, ਨਿਰਯ ਤੇ ਪਰੀਵਾਨ—ਇਹ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਚੈਤ੍ਰਕਿਂਪੁਰੁषਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਤਾਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ੍ਯ ਤੁ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੩,੧.
ਚੈਤਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਮਨਵੰਤਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਸੁਣ।
ਤृਤੀਯੇਪ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨੁਤ੍ਤਮੋ ਨਾਮ ਯੋ ਮਨੁਃ । ਸੁਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਸੀਤ੍ਸੁਤਾਞ੍ਛृਣੁ ॥ ੩,੧.
ਤੀਜੇ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਉੱਤਮ ਨਾਮ ਦਾ ਮਨੂ ਆਇਆ ਸੀ। ਸੁਸ਼ਾਂਤਿ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਸੁਧਾਮਾਨਸ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਾ ਜਪਾਸ਼੍ਚਾਥ ਪ੍ਰਤਰ੍ਦਨਾਃ । ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਗਣਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੧.
ਸੁਧਾਮਾਨ, ਸਤਿਆ, ਜਪਾ, ਪ੍ਰਤਰਦਨ ਅਤੇ ਵਸ਼ਵਰਤੀ—ਇਹ ਪੰਜ, ਬਾਰਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਸਿष੍ਠਤਨਯਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋਭਵਨ੍ । ਅਜਃ ਪਰਸ਼ੁਦੀਪ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥੋਤ੍ਤਮਮਨੋਃ ਸੁਤਾਃ ॥ ੩,੧.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਅਜਾ, ਪਰਸ਼ੁਦੀਪਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਤਾਮਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵਾਃ ਸੁਪਾਰਾ ਹਰਯਸ੍ਤਥਾ । ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਧਿਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਕਾ ਗਣਾਃ ॥ ੩,੧.
ਤਾਮਸ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਸੁਪਾਰਾ ਅਤੇ ਹਰਯਾ ਨਾਮ ਦੇ ਹੋਏ। ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧਿਆ—ਇਹ ਸੱਤਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਸੀ।
ਸ਼ਿਵਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਚਾਸੀਚ੍ਛਤਯਜ੍ਞੋਪਲਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇषਾਂ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੩,੧.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਧਾਮਾ ਪੁਥੁਃ ਕਾਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਤ੍ਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਧਨਕਸ੍ਤਥਾ । ਪੀਵਰਸ਼੍ਚਰ੍षਯੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਪ੍ਤ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ॥ ੩,੧.
ਜੋਤਿਰਧਾਮਾ, ਪੁਥੁ, ਕਾਟਿਆ, ਚਿਤ੍ਰਾਗਨੀ, ਧਨਕਾ, ਪੀਵਰਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਏ।
ਨਰਃ ਖ੍ਯਾਤਿਃ ਕੇਤੁਰੂਪੋ ਜਾਨੁਜਙ੍ਘਾਦਯਸ੍ਤਥਾ । ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਤਾਮਸਸ੍ਯਾਸਨ੍ਨਾਜਾਨਃ ਸੁਮਹਾਬਲਾਃ ॥ ੩,੧.
ਨਰਾ, ਖਿਆਤੀ, ਕੇਤੁਰੂਪ, ਜਾਂਜੁਜੰਘਾ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਤਾਮਸ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸਭ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ।
ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਾਪਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਰੈਵਤੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । ਮਨੁਰ੍ਵਿਭੁਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੩,੧.
ਪੰਜਵੇਂ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਰੈਵਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਭੂ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਅਮਿਤਾਭਾ ਭੂਤਰਯਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਃ ਸੁਸਮੇਧਸਃ । ਏਤੇ ਦੇਵਗਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥ ੩,੧.
ਅਮਿਤਾਭਾ, ਭੂਤਰਯਾ, ਵੈਕੁੰਠਾ ਅਤੇ ਸੁਸਮੇਧਸ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਏ।
ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਰਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ੍ਤਥਾਵਰਃ । ਵੇਦਬਾਹੁਃ ਸੁਧਾਮਾ ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਏਤੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਵਿਪ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਸਨ੍ਰੈਵਤੇਨ੍ਤਰੇ ॥ ੩,੧.
ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਵੇਦਾਸ਼੍ਰੀ, ਉਰਧਵਬਾਹੁ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਪਰਜਨਿਆ ਅਤੇ ਅਵਯਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ, ਰੈਵਤ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ।
ਬਲਬਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਸਂਭਾਵ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਕਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸੁਤਾਃ । ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧.
ਬਲਬੰਧੂ, ਸੰਭਾਵਿਆ, ਸਤਯਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ਼੍ਚੌਤ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਤਾਮਸੋ ਰੈਵਤਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਾਨ੍ਵਯਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੧.
ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼, ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ ਅਤੇ ਰੈਵਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਮਾਰਾਧ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਪਾਨੇਤਾਲ੍ਲਂਬ੍ਧਵਾਨਾਤ੍ਮਵਂਸ਼ਜਾਨ੍ ॥ ੩,੧.
ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
षष੍ਠੇ ਮਨ੍ਵਂਰਤੇ ਚਾਸੀਚ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਖ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਮਨੁਃ । ਮਨੋਜਵਸ੍ਤਥੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦੇਵਾਨਪਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ॥ ੩,੧.
ਛੇਵੇਂ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨੋਜਵਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਆਪ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਭਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪृਥੁਕਾਸ਼੍ਚਾ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ ਲੇਖਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਹ੍ਯष੍ਟਕਾ ਗਣਾਃ ॥ ੩,੧.
ਆਪਿਆ, ਪ੍ਰਸੂਤਾ, ਭਵਿਆ, ਪ੍ਰਥੁਕਾ ਅਤੇ ਲੇਖਾ—ਇਹ ਪੰਜ, ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਠ ਗਰੁੱਪ ਦੇਵਤੇ ਬਣੇ।
ਸੁਮੇਧਾ ਵਿਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹਵਿष੍ਮਾਨੁਤ੍ਤਮੋ ਮਧੁਃ । ਅਤਿਨਾਮਾ ਸਹਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਾਸਨ੍ਨਿਤਿ ਚਰ੍षਯਃ ॥ ੩,੧.
ਸੁਮੇਧਾ, ਵਿਰਜਾ, ਹਵਿਸਮਾਨ, ਉੱਤਮ, ਮਧੁ, ਅਤਿਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਨੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ।
ਊਰੁਃ ਪੂਰੁਃ ਸ਼ਤਦ੍ਯੁਮ੍ਨਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸੁਮਹਾਬਲਾਃ । ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਯੋऽਭਵਨ੍ ॥ ੩,੧.
ਊਰੁ, ਪੂਰੁ ਅਤੇ ਸ਼ਤਦਯੁਮਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ।
ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਮਨੁਃ ਸਂਵਰ੍ਤਤੇ ਧੀਮਾਨ੍ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਸਪ੍ਤਮੇਨ੍ਤਰੇ ॥ ੩,੧.
ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ, ਸ਼ਰਾਧਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੱਤਵੇਂ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਪੁਰਨ੍ਦਰਸ੍ਤਥੈਵਾਤ੍ਰ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੩,੧.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਵਸ਼ਿष੍ਠਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪੋਥਾਤ੍ਰਿਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸਗੌਤਮਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਭਰਦ੍ਵਾਜੌ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋऽਭਵਨ੍ ॥ ੩,੧.
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਜਮਦਗਨੀ, ਗੌਤਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ — ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼੍ਚ ਨृਗਸ਼੍ਚੈਵ ਧृष੍ਟਃ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਰੇਵ ਚ । ਨਰਿष੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਭਾਗੋਰਿष੍ਟ ਏਵ ਚ ॥ ੩,੧.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਨ੍ਰਿਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਯਾਤਿ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਭਾਗ ਤੇ ਇਸ਼ਟ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕਰੂषਸ਼੍ਚ ਪृषਧ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਂਲ੍ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯੈਤੇ ਨਵ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ ॥ ੩,੧.
ਕਰੂਸ਼, ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ ਤੇ ਸੁਮਹਾਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ — ਇਹ ਮਨੂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਨੌ ਧਰਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਕ੍ਤਿਰਨੌਪਮ੍ਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਸ੍ਥਿਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਸ਼ੇषੇषੁ ਦੇਵਤ੍ਵੇਨਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੩,੧.
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਂਸ਼ੇਨ ਤਸ੍ਯਾ ਜਜ੍ਞੇऽਸੌ ਯਜ੍ਞਃਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇਨ੍ਤਰੇ । ਆਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਾਨਸੋ ਦੇਵ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਥਮੇਨ੍ਤਰੇ ॥ ੩,੧.
ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸ ਵੈ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇਨ੍ਤਰੇ । ਤੁषਿਤਾਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹ੍ਯਾਜਿषਸ੍ਤੁषਿਤੈਃ ਸਹ ॥ ੩,੧.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਆਜਿਤ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ।
ਔਤ੍ਤਮਪ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵਸ੍ਤੁषਿਤਸ੍ਤੁ ਪੁਨਃ ਸ ਵੈ । ਸਤ੍ਯਾਯਾਮਭਵਤ੍ਸਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥ ੩,੧.
ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਫਿਰ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਬਣਿਆ; ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਤਮ ਸਤਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ।