ਏਵਂ ਛਤ੍ਰਸ਼ਲਾਕਾਨਾਂ ਪृਥਗੂਭਾਗੋ ਵਿਮृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਕ੍ਵ ਯਾਤਂ ਛਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇष ਨ੍ਯਾਯਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਤਥਾ ਮਯਿ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਛਤਰੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚੋ; ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਇਹੀ ਤਰਕ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗੌਰਜੋ ਵਾਜੀ ਕੁਞ੍ਜਰੋ ਵਿਹਗਸ੍ਤਰੁਃ । ਦੇਹੇषੁ ਲੋਕਸਂਜ੍ਞਯਂ ਵਿਜ੍ਞਯਾ ਕਰ੍ਮ੍ਮਹੇਤੁषੁ
ਮਰਦ, ਔਰਤ, ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਘੋੜਾ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀ, ਦਰੱਖਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਪੁਮਾਨ੍ਨ ਦੇਵੋ ਨ ਨਰੋ ਨ ਪਸ਼ੁਰ੍ਨ ਚ ਪਾਦਪਃ । ਸ਼ਰੀਰਾਕृਤਿਬੇਦਾਸ੍ਤੁ ਭੂਪੈਤੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮਯੋਨਯਃ
ਇਨਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਦਮੀ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਪੌਦਾ; ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।
ਵਸ੍ਤੁ ਰਾਜੇਤਿ ਯਲ੍ਲੋਕੇ ਯਚ੍ਚ ਰਾਜਭਟਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਯਜ੍ਵ ਨृਪੇਤ੍ਥਂ ਤਨ੍ਨ ਸਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਰਾਜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਨਾਨ੍ਯਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਮੁਪੈਤਿ ਵੈ । ਪਰਿਣਾਮਾਦਿਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਤਦੂਸ੍ਤੁ ਨृਪ! ਤਜ੍ਵ ਕਿਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਚਿਰਕਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਉਹੀ ਰਹੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਕੀ ਹੈ?
ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰਿਪੋ ਰਿਪੁਃ । ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਪਤਿਃ ਪਿਤਾ ਸੂਨੋਃ ਕਿਂ ਤ੍ਵਾ ਭੂਪ ! ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹੋ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਹਾਂ?
ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੇਤਚ੍ਛਿਰਃ ਕਿਂ ਨੁ ਗ੍ਰੀਵਾ ਤਵ ਤਥੋਦਰਮ੍ । ਕਿਮੁ ਪਾਦਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਤਵੈਤਤ੍ ਕਿਂ ਮਹੀਪਤੇ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਿਰ ਹੋ? ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗਰਦਨ ਤੇ ਪੇਟ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੈਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਹੋ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਜੀ?
ਸਮਸ੍ਤਾਵਯਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਭੂਪ ! ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਪੁਣੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਰਾਜਾ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ। 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' — ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਓ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮਯਾਹਮਿਤਿ ਭਾषਿਤੁਮ੍ । ਪਥਕ੍ ਕਰਣਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਨਪਤੇ! ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਬੋਲਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਣਾਇਆ ਨਾ ਜਾਵੇ?
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਚਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਵਨਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਮਾਹ ਨृਪਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ॥ ੨,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਨਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯਂ ਵਚਃ । ਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਵ ਮਨਸੋ ਮਮ ਵृਤ੍ਤਯਃ ॥ ੨,੧੪.
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਵਿਵੇਕਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਸ਼ੇषੇषੁ ਜਨ੍ਤੁषੁ । ਭਵਤਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਤ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਮਹਤ੍ ॥ ੨,੧੪.
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੱਤ-ਬੋਧ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ, ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਵਹਾਮਿ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਨ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਸ਼ਰੀਰਮਨ੍ਯਦਸ੍ਮਤ੍ਤੋ ਯੇਨੇਯਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਧृਤਾ ॥ ੨,੧੪.
ਮੈਂ ਪਲਕੀ ਨਹੀਂ ਚੁਕਦਾ, ਪਲਕੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਲਕੀ ਚੁਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਕਰ੍ਮਚੋਦਿਤਾ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗੁਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਕਿਂ ਮਮੇਤਿ ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੪.
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਮੇਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਰਮਾਰ੍ਥਜ੍ਞ ਮਮ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪਥਂ ਗਤੇ । ਮਨੋ ਵਿਹ੍ਵਲਤਾਮੇਤਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਰ੍ਥਿਤਾਂ ਗਤਮ੍ ॥ ੨,੧੪.
ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਮਹਾਭਾਗਂ ਕਪਿਲਰ੍षਿਮਹਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਭ੍ਯੁਦ੍ਯਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕਿਂ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ॥ ੨,੧੪.
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀ ਹੈ?
ਤਦਨ੍ਤਰੇ ਚ ਭਵਤਾ ਯਦੇਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੀਰਿਤਮ੍ । ਤੇਨੈਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯਿ ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ ॥ ੨,੧੪.
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕਪਿਲਰ੍षਿਰ੍ਭਗਵਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ । ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ੋ ਜਗਨ੍ਮੋਹਨਾਸ਼ਾਯੋਰ੍ਵੀਮੁਪਾਗਤਃ ॥ ੨,੧੪.
ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ।
ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨ੍ਨੂਨਮਸ੍ਮਾਕਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਮਤ੍ਰ ਗਤੋ ਯਥੈਤਦ੍ਭਾਵਤੋਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੪.
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਤਾਯ ਤ੍ਵਂ ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਤਦ੍ਵਦਾਖਿਲ ਵਿਜ੍ਞਾਨਜਲਵੀਚ੍ਯੁਦਧਿਰ੍ਭਵਾਨ੍ ॥ ੨,੧੪.
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਮ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਦੋ, ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ। ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਭੂਪ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਕਿਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਂ ਨੁ ਪृਚ੍ਛਸਿ । ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਯਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨਿ ਅਸ਼ੇषਾਣਿ ਚ ਭੂਪਤੇ ॥ ੨,੧੪.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਦੀ ਪੁੱਛ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦੀ? ਜੋ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਭਲੇ ਵੀ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਦੇਵਤਾਰਾਧਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਧਨਸਮ੍ਪਦਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਤਨ੍ਨृਪ ॥ ੨,੧੪.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਭਲਾ ਇਹੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਕਰ੍ਮ ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਫਲਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਫਲੇ ਤਦੇਵਾਨਭਿਸਂਹਿਤੇ ॥ ੨,੧੪.
ਜੋ ਕਰਮ ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਭਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਭਲਾ ਫਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਆਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯੇਯਃ ਸਦਾ ਭੂਪ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤਥਾ ਪਰਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਂਯੋਗਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੨,੧੪.
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਯੇਵਮਨੇਕਾਨਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋਯ ਸਹਸ੍ਰਸਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਨ ਤ੍ਵੇਤੇ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚ ਮੇ ॥ ੨,੧੪.
ਇੱਥੇ ਬੇਅੰਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਧਰ੍ਮਾਯ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਕਿਨ੍ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ਧਨਂ ਯਦਿ । ਵ੍ਯਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੨,੧੪.
ਜੇ ਧਨ ਧਰਮ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਖਰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚੇਤ੍ਪਰਮਾਰ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੋऽਪ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਭੂਤਃ ਸੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ਹਿ ਤਤ੍ਪਿਤਾ ॥ ੨,੧੪.
ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਿਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ।
ਏਵਂ ਨ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚਰਾਚਰੇ । ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਾਰਣਾਨਾਮਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੧੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਜੋ ਅਸਲ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਯਾ ਯਦਿ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਵੈ ਤਤਃ ॥ ੨,੧੪.
ਜੇ ਰਾਜ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।
ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮ ਮਤਂ ਤਵ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਭੂਤਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਗਦਤੋ ਮਮ ॥ ੨,੧੪.
ਤੁਸੀਂ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।