ਯਦੂਦ੍ਰਵ੍ਯਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਚੇਯਂ ਤਦੂਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਭੂਤਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਭਵਤੋ ਮੇऽਖਿਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਮਤ੍ਵੇਨੋਪਬृ ਹਿਤਃ
ਇਹ ਪਲਕੀ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੀ ਪਦਾਰਥੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮਮਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਭਵਨ੍ਮੈਨੀ ਸ ਵਹਞ੍ਛਿਬਿਕਾਂ ਦ੍ਰਿਜ ! ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾਵਤੀਰ੍ਯ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਾਦੌ ਜਗृਹੇ ਤ੍ਵਰਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਪਲਕੀ ਢੋਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਭੋ ਭੋ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਦ੍ਰਿਜ! ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਕੋ ਭਵਾਨਤ੍ਰ ਜਾਲਮਰੂਪਧਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਹੇ, ਹੇ! ਪਲਕੀ ਛੱਡੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ! ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ?
ਯੋ ਭਵਾਨ੍ ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਯਦਾਗਮਨਕਾਰਣ੍ਮ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਵਿਦੂਨ੍ ! ਮਹ੍ਮ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦੂਕ੍ਤੁਂ ਭੂਪ! ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਉਪਭੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਮਨਕ੍ਰਿਯਾ
ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ: ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ। ਹਰ ਥਾਂ, ਭੋਗ ਲਈ ਹੀ ਚਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਦੁਃ ਖੋਪਭੋਗੌ ਤੁ ਤੌ ਦੇਹਾਦ੍ਯੁ ਪਪਾਦਕੌ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਭੋਕ੍ਤੁ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੇਹਾਦਿਮृਚ੍ਛਤਿ
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਭੋਗ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜ ਕੇ, ਜੀਵ ਭੋਗਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਹਿ ਬੂਪਾਲ ! ਜਨ੍ਤੋਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਯਤਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਂ ਪृਚ੍ਛਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ?
ਧਰ੍ਮਾਧਮਾਂ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਉਪਭੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦੇਹਾਦ੍ਦ ਹਾਨ੍ਤਰਾਗਮਃ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਭੋਗ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵੈਤਦ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਕ੍ਤੁ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁ ਤਨ੍ਮਮੇਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਆਤਮਕ ਸਵਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸੋऽਹਮਿਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਕਥਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇष ਨ ਦੋषਾਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਹਮਿਤਿ ਯੋ ਦ੍ਰਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਕੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਹਮਿਤਿ ਦੋषਾਯ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇष ਤਥੈਵ ਤਤ੍ । ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਆਤਮਕ ਲਈ ਗਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਜੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੀ, ਇਹ ਭਟਕਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਜਿਹ੍ਵਾ ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਯਹਮਿਤਿ ਦਨ੍ਤੋष੍ਠੌ ਤਾਲੁਕ ਨृਪ! ਏਤੇ ਨਾਹਂ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਙੂਨਿष੍ਪਾਦਨਹੇਤਵਃ
ਜਿਹਵਾ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੰਦ, ਹੋਠ, ਤੇ ਤਾਲੂ ਵੀ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਕਿਂਹੇਤੁਭਿਰ੍ਵਦਤ੍ਯੇषਾ ਵਾਗੇਵਾਹਮਿਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਥਾਪਿ ਵਾਗ੍ ਨਾਹਮੇਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁ ਮਿਤ੍ਥਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਬੋਲੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇੰਝ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਪਿਣ੍ਡਃ ਪृਥਗ੍ ਯਤਃ ਪੁਸਃ ਸ਼ਿਰਃ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਤਤੋऽਹਮਿਤਿ ਕੁਤ੍ਰੈਤਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਨ੍! ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ—ਸਿਰ, ਹੱਥ ਆਦਿ—ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ 'ਮੈਂ' ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਯਦ੍ਯਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਪਰਃ ਕੋऽਪਿ ਮਤ੍ਤਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮ ! ਤਦੈषੋऽਹਮਯਞ੍ਚਾਨ੍ਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵਮਪੀष੍ਯਤੇ
ਜੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ' ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਮਸ੍ਤਦੇਹੇषੁ ਪੁਮਾਨੇਕੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਦਾ ਹਿ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦ੍ ਵਿਫਲਂ ਵਚਃ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?' ਤੇ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਦੇ ਬੋਲ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਚੇਯਮਿਮੇ ਵਾਹਾਃ ਪੁਰਃ ਸਰਾਃ । ਅਯਞ੍ਚ ਭਵਤੋ ਲੋਕੋ ਨ ਸਦੇਤਨ੍ਨृਪੋਚ੍ਯਤੇ
ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਇਹ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਹੈ, ਇਹ ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਦੂ ਦਾਰੁ ਤਤਸ਼੍ਚੈਯਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤ੍ਵਦਧਿष੍ਠਿਤਾ । ਕਿਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਸਂਜ੍ਞਾ ਵਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰੁਸਂਜ੍ਞਾਥਵਾ ਨृਪ
ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਆਏ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤ ਕਹੀਏ ਜਾਂ ਲੱਕੜ?
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਰੂਢੋ ਮਹਾਰਾਜੋ ਨਾਯਂ ਵਦਤਿ ਤੇ ਜਨਃ । ਨ ਚ ਦਾਰੁਣਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਸ਼ਿਬਿਕਾਗਤਮ੍
ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ 'ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ', ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ 'ਤੁਸੀਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਹੋ', ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋ।
ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਦਾਰੁਸਙ੍ਗਾਤੋ ਰਚਨਾਸ੍ਥਿਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਨ੍ਵष੍ਯਤਾਂ ਨृਪਸ਼੍ਵੇष੍ਠ! ਤਦ੍ਭਦੇ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤ੍ਵਯਾ
ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਜੋੜ, ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ; ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ—ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ।
ਏਵਂ ਛਤ੍ਰਸ਼ਲਾਕਾਨਾਂ ਪृਥਗੂਭਾਗੋ ਵਿਮृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਕ੍ਵ ਯਾਤਂ ਛਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇष ਨ੍ਯਾਯਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਤਥਾ ਮਯਿ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਛਤਰੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚੋ; ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਇਹੀ ਤਰਕ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗੌਰਜੋ ਵਾਜੀ ਕੁਞ੍ਜਰੋ ਵਿਹਗਸ੍ਤਰੁਃ । ਦੇਹੇषੁ ਲੋਕਸਂਜ੍ਞਯਂ ਵਿਜ੍ਞਯਾ ਕਰ੍ਮ੍ਮਹੇਤੁषੁ
ਮਰਦ, ਔਰਤ, ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਘੋੜਾ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀ, ਦਰੱਖਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਪੁਮਾਨ੍ਨ ਦੇਵੋ ਨ ਨਰੋ ਨ ਪਸ਼ੁਰ੍ਨ ਚ ਪਾਦਪਃ । ਸ਼ਰੀਰਾਕृਤਿਬੇਦਾਸ੍ਤੁ ਭੂਪੈਤੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮਯੋਨਯਃ
ਇਨਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਦਮੀ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਪੌਦਾ; ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।
ਵਸ੍ਤੁ ਰਾਜੇਤਿ ਯਲ੍ਲੋਕੇ ਯਚ੍ਚ ਰਾਜਭਟਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਯਜ੍ਵ ਨृਪੇਤ੍ਥਂ ਤਨ੍ਨ ਸਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਰਾਜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਨਾਨ੍ਯਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਮੁਪੈਤਿ ਵੈ । ਪਰਿਣਾਮਾਦਿਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਤਦੂਸ੍ਤੁ ਨृਪ! ਤਜ੍ਵ ਕਿਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਚਿਰਕਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਉਹੀ ਰਹੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਕੀ ਹੈ?
ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰਿਪੋ ਰਿਪੁਃ । ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਪਤਿਃ ਪਿਤਾ ਸੂਨੋਃ ਕਿਂ ਤ੍ਵਾ ਭੂਪ ! ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹੋ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਹਾਂ?
ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੇਤਚ੍ਛਿਰਃ ਕਿਂ ਨੁ ਗ੍ਰੀਵਾ ਤਵ ਤਥੋਦਰਮ੍ । ਕਿਮੁ ਪਾਦਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਤਵੈਤਤ੍ ਕਿਂ ਮਹੀਪਤੇ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਿਰ ਹੋ? ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗਰਦਨ ਤੇ ਪੇਟ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੈਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਹੋ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਜੀ?
ਸਮਸ੍ਤਾਵਯਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਭੂਪ ! ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਪੁਣੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਰਾਜਾ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ। 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' — ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਓ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮਯਾਹਮਿਤਿ ਭਾषਿਤੁਮ੍ । ਪਥਕ੍ ਕਰਣਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਨਪਤੇ! ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਬੋਲਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਣਾਇਆ ਨਾ ਜਾਵੇ?
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਚਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਵਨਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਮਾਹ ਨृਪਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ॥ ੨,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਨਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।