ਗृਹੀਤੋ ਵਿष੍ਟਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨੈਕਭਾਜਨਮ੍ । ਜਾਤਿਸ੍ਮਣੇऽਸੌ ਪਾਪਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਕਾਮ ਉਵਾਹ ਤਾਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕੀ।
ਯਯੌ ਜੜਗਤਿਃ ਸੋऽਥ ਯੁਗਮਾਤ੍ਰਵਲੋਕਨਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਮਤਿਮਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਦਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਯਯੁਃ
ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ; ਪਰ ਹੋਰ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨृਪਤਿਃ ਸੋऽਥ ਵਿषਮਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਗਤਿਮ੍ । ਕਿਮੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹ ਸਮਂ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਹਾਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਲਕੀਨ ਦੀ ਅਣਸੁਧਾਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਪਲਕੀਨ ਨੂੰ ਸਮਾਂ-ਸਮਾਂ ਚੁੱਕੋ, ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੋ!'
ਪੁਨਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿषਮਾਂ ਹਿ ਸਃ । ਨृਪਃ ਕਿਮੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹ ਭਵਦ ਭਿਰ੍ਗਮ੍ਯਤੇऽਨ੍ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਪਲਕੀਨ ਦੀ ਅਣਸੁਧਾਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਰਹੇ?'
ਭੂਪਤੇਰ੍ਵਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਤ੍ਥਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਚਃ । ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਾਹਕਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰਯਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਹ ਵਧੀਰੇ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਕਿਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਯਲ੍ਪਮਦ੍ਵਾਨਂ ਤ੍ਵਯੋਢਾ ਸ਼ਿਹਿਕਾ ਮਮ । ਕਿਮਾਯਾਸਸਹੋ ਨ ਤ੍ਵਂ ਪੀਨਾਨਸਿ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
'ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਲਕੀਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੀ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਮਿਹਨਤ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?'
ਨਾਹਂ ਪੀਵਾਨ੍ਨ ਚੈਵੋਢਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਭਵਤੋ ਮਯਾ । ਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਯਾਸਃ ਸੋਞਵ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਮਹੀਪਤੇ
'ਨਾ ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।'
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦृਸ਼੍ਯਸੇ ਪੀਵਾਨਦ੍ਯਾਂਪਿ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤ੍ਵਯਿ । ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵ ਭਾਰੋਦੂਹਨੇ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
'ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਲਕੀਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਭਵਤਾ ਭੂਪ ! ਯਦੂ ਦृष੍ਟ ਮਮ ਤਦੂਦ । ਬਲਵਾਨਬਲਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਵਾਦੂ ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍
'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਇਹ ਗੱਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਹੀਂ।'
ਤ੍ਵਯੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਚੇਤਿ ਤ੍ਵਯ੍ਯਦ੍ਯਾਪਿ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਮਿਥ੍ਯੈਤਦਤ੍ਰ ਤੁ ਭਵਾਞ੍ਛृਣੋਤੁ ਵਚਨਂ ਮਮ
'ਜੇ ਪਲਕੀਨ ਤੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।'
ਭੂਮੌ ਪਾਦਯੁਗਸ੍ਯਾਸ੍ਥਾ ਜਹ੍ਘ ਪਾਦਦੂਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਊਰੂ ਜਙ੍ਘਾਦੂਯਾਵਸ੍ਥੌ ਤਦਾਧਾਰਂ ਤਥੋਦਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਥਲਂ ਤਥਾ ਬਾਹੂ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਚੋਦਰਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਿਤੇਯਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਮਮ ਭਾਰੋऽਤ੍ਰ ਕਿਕृਤਃ
ਛਾਤੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਮੋਢੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹਨ। ਇਹ ਪਲਕੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਇੱਥੇ ਢੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਬਿਕਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੇਦਂ ਵਪੁਸ੍ਤ੍ਵਦੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮਹਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਚੇਦਮਨ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਤੁਸੀਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਤੈਰੁਹ੍ਮਾਮ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਗੁਣਪ੍ਰਵਾਹਪਤਿਤੋ ਭੂਤਵਰ੍ਗੋऽਪਿ ਯਾਤ੍ਯਯਮ੍
ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਵਸ਼੍ਯਾ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾ- ਪृਥਿਵੀਪਤੇ ! ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤਜ੍ਵਾਸ਼ੇषੇषੁ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਇਹ ਗੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਵ ਆਦਿ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਮ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ । ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਯਪਚਯੌ ਨਾਸ੍ਯ ਏਕਸ੍ਯਾਖਿਲਜਨ੍ਤੁषੁ
ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੱਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਾਧਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਘਟਾਓ।
ਯਦਾ ਨੋਪਚਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਚੈਵਾਪਚਯੇ ਨृਪ! ਤਦਾ ਪੀਵਾਨਸੀਤੀਤ੍ਥਂ ਕਯਾ ਯੁਤ੍ਤਯਾ ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਆਤਮਾ ਲਈ ਨਾ ਵਾਧਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਘਟਾਓ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ 'ਇਹ ਮੋਟਾ ਜਾਂ ਪਤਲਾ ਹੈ' ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ?
ਭੂ-ਪਾਦ-ਜਙ੍ਘਾ-ਕ੍ਠ੍ਯੂਰੁ-ਜਠਰਾਦਿषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ । ਸ਼ਿਬਿਕੇਯਂ ਯਤਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਤਥਾ ਭਾਰਃ ਸਮਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਲਕੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪੈਰ, ਪਿੰਡੀਆਂ, ਰਾਨ, ਪੇਟ ਆਦਿ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਢੋ ਰਹੇ ਹੋ।
ਤਦਾਨ੍ਯੈਰ੍ਜਨ੍ਤੁਭਰ੍ਭੂਪ ! ਸ਼ਿਬਿਕੋਢਾ ਨ ਕੇਵਲਮ੍ । ਲੈ-ਦ੍ਰੁਮ-ਗृਹੋਤ੍ਥੋऽਪਿ ਪृਥਿਵੀਸਮ੍ਭਵੋऽਪਿ ਵਾ
ਇਹ ਪਲਕੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਢੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਕੜ, ਰੁੱਖ, ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਪੁਸਃ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਃ ਕਾਰਣੌਰ੍ਨृਪ ! ਸੋਢਵ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਦਾਯਾਸਃ ਕਥਂ ਵਾ ਨृਪਤੇ । ਮਯਾ
ਜਦੋਂ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਚਾਣ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਢੋਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਦੂਦ੍ਰਵ੍ਯਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਚੇਯਂ ਤਦੂਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਭੂਤਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਭਵਤੋ ਮੇऽਖਿਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਮਤ੍ਵੇਨੋਪਬृ ਹਿਤਃ
ਇਹ ਪਲਕੀ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੀ ਪਦਾਰਥੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮਮਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਭਵਨ੍ਮੈਨੀ ਸ ਵਹਞ੍ਛਿਬਿਕਾਂ ਦ੍ਰਿਜ ! ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾਵਤੀਰ੍ਯ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਾਦੌ ਜਗृਹੇ ਤ੍ਵਰਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਪਲਕੀ ਢੋਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਭੋ ਭੋ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਦ੍ਰਿਜ! ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਕੋ ਭਵਾਨਤ੍ਰ ਜਾਲਮਰੂਪਧਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਹੇ, ਹੇ! ਪਲਕੀ ਛੱਡੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ! ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ?
ਯੋ ਭਵਾਨ੍ ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਯਦਾਗਮਨਕਾਰਣ੍ਮ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਵਿਦੂਨ੍ ! ਮਹ੍ਮ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦੂਕ੍ਤੁਂ ਭੂਪ! ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਉਪਭੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਮਨਕ੍ਰਿਯਾ
ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ: ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ। ਹਰ ਥਾਂ, ਭੋਗ ਲਈ ਹੀ ਚਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਦੁਃ ਖੋਪਭੋਗੌ ਤੁ ਤੌ ਦੇਹਾਦ੍ਯੁ ਪਪਾਦਕੌ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਭੋਕ੍ਤੁ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੇਹਾਦਿਮृਚ੍ਛਤਿ
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਭੋਗ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜ ਕੇ, ਜੀਵ ਭੋਗਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਹਿ ਬੂਪਾਲ ! ਜਨ੍ਤੋਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਯਤਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਂ ਪृਚ੍ਛਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ?
ਧਰ੍ਮਾਧਮਾਂ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਉਪਭੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦੇਹਾਦ੍ਦ ਹਾਨ੍ਤਰਾਗਮਃ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਭੋਗ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵੈਤਦ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਕੋऽਹਮਿਤ੍ਯੇਤਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਕ੍ਤੁ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁ ਤਨ੍ਮਮੇਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਆਤਮਕ ਸਵਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸੋऽਹਮਿਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਕਥਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇष ਨ ਦੋषਾਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਹਮਿਤਿ ਯੋ ਦ੍ਰਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਕੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।