ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਸੋऽਥ ਭ੍ਰਾਤृ-ਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯ-ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ । ਕਾਰਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਦਿ ਕਦਨ੍ਨਾਹਾਰਪੋषਿਤਃ
ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਰਾ, ਭਤੀਜੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤ ਆਦਿ ਕੰਮ ਕਰਵਾਏ, ਤੇ ਰੁੱਖਾ-ਸੁੱਖਾ ਖਾਣਾ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਇਆ।
ਸ ਤੂਕ੍ਸ਼ਪੀਨਾਵਯਵੋ ਜਦ़ਕਾਰੀ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ । ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਪਕਰਣਾਂ ਬਭੂਵਾਹਾਰਵੇਤਨਃ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪਤਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਖਾਣਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਸੀ।
[ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਮਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵਿਪ੍ਰਾਕृਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਪृषਤਰਾਜਸ੍ਯ ਕਾਲ੍ਯੈ ਪਸ਼ੁਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸੀ, ਮਹਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਕਾਲੀ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਂ ਸਮਲਙਕृਤ੍ਯ ਵੈਸ਼ਸਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਅਧਿष੍ਠਿਤਂ ਮਹਾਕਾਲੀ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤਥਾ
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾ ਕੇ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।
ਤਤਃ ਖਡ ਗਂ ਸਮਾਦਾਯ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ਸਾ ਤਥਾ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਰ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਣਮਚ੍ਛਿਨਤ੍ ਕਣ੍ਠਮੂਲਤਃ । ਸ੍ਵਪਾਰ੍षਦਯੁਤਾ ਦੇਵੀ ਪਪੌ ਰੁਧਿਰਮੁਲ੍ਵਣਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਜੜ ਤੋਂ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੂਨ ਪੀ ਲਿਆ।
ਤਤਃ ਸੌਵੀਰਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿष੍ਟਿਕਰ੍ਤਾਥ ਮਨ੍ਯੇਤ ਵਿष੍ਟਿਯੋਗ੍ਯੋऽਯਮਿਤ੍ਯਪਿ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸੌਵੀਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਤਲਬੀ ਵਾਲਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹ ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।'
ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਸ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਨਮਿਵਾਨਲਮ੍ ।]* *[ ਏਤਦਾਕਾਰਬਨ੍ਧਨੀਦੂਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਬਾਗਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਰੀਧਰੇਣਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਨ ਕृਤਾ, ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਮਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦਯਂ ਬਾਗੋ ਬਨ੍ਧਨੀਦੂਯਗਰ੍ਮੈ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ।] ਤਂ ਤਾਦृਸ਼ਮਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵਿਪ੍ਰਾਕृਤਿਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਸੌਵੀਰਰਾਜਸ੍ਯ ਵਿष੍ਟਿਯੋਗ੍ਯਮਮਨ੍ਯਤ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਲਬੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ।
ਸ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਿਕਾਰੂਢੋ ਗਨ੍ਤੂਂ ਕृਤਮਤਿਰ੍ਦ੍ਰਿਜ ! ਬਭੂਵੇਕ੍ਸ਼ੁਮਤੀਤੀਰੇ ਕਪਿਲਰ੍षੇਰ੍ਵਰਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਰਾਜਾ, ਜਾਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਪਲਕੀਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕਿਮਤ੍ਰ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃ ਖਪ੍ਰਾਯੇ ਨृਣਾਮਿਤਿ । ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਕਪਿਲਾਖ੍ਯਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍
ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਪਿਲ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ, 'ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਕੀ ਹੈ?'
ਉਵਾਹ ਸ਼ਿਵਿਕਾਂ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤੁਰ੍ਵਚਨਚੋਦਿਤਃ । ਨृਣਾਂ ਵਿष੍ਟਿਗृਹੀਤਾਨਾਮਨ੍ਯੇषਾਂ ਸੋऽਪਿ ਮਧ੍ਯਗਃ
ਤਲਬੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕਣ ਲੱਗਾ, ਹੋਰ ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਲਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਗृਹੀਤੋ ਵਿष੍ਟਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨੈਕਭਾਜਨਮ੍ । ਜਾਤਿਸ੍ਮਣੇऽਸੌ ਪਾਪਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਕਾਮ ਉਵਾਹ ਤਾਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕੀ।
ਯਯੌ ਜੜਗਤਿਃ ਸੋऽਥ ਯੁਗਮਾਤ੍ਰਵਲੋਕਨਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਮਤਿਮਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਦਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਯਯੁਃ
ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ; ਪਰ ਹੋਰ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨृਪਤਿਃ ਸੋऽਥ ਵਿषਮਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਗਤਿਮ੍ । ਕਿਮੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹ ਸਮਂ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਹਾਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਲਕੀਨ ਦੀ ਅਣਸੁਧਾਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਪਲਕੀਨ ਨੂੰ ਸਮਾਂ-ਸਮਾਂ ਚੁੱਕੋ, ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੋ!'
ਪੁਨਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿषਮਾਂ ਹਿ ਸਃ । ਨृਪਃ ਕਿਮੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹ ਭਵਦ ਭਿਰ੍ਗਮ੍ਯਤੇऽਨ੍ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਪਲਕੀਨ ਦੀ ਅਣਸੁਧਾਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਰਹੇ?'
ਭੂਪਤੇਰ੍ਵਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਤ੍ਥਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਚਃ । ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਾਹਕਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰਯਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਹ ਵਧੀਰੇ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਕਿਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਯਲ੍ਪਮਦ੍ਵਾਨਂ ਤ੍ਵਯੋਢਾ ਸ਼ਿਹਿਕਾ ਮਮ । ਕਿਮਾਯਾਸਸਹੋ ਨ ਤ੍ਵਂ ਪੀਨਾਨਸਿ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
'ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਲਕੀਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੀ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਮਿਹਨਤ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?'
ਨਾਹਂ ਪੀਵਾਨ੍ਨ ਚੈਵੋਢਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਭਵਤੋ ਮਯਾ । ਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਯਾਸਃ ਸੋਞਵ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਮਹੀਪਤੇ
'ਨਾ ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।'
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦृਸ਼੍ਯਸੇ ਪੀਵਾਨਦ੍ਯਾਂਪਿ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤ੍ਵਯਿ । ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵ ਭਾਰੋਦੂਹਨੇ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
'ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਲਕੀਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਭਵਤਾ ਭੂਪ ! ਯਦੂ ਦृष੍ਟ ਮਮ ਤਦੂਦ । ਬਲਵਾਨਬਲਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਵਾਦੂ ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍
'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਇਹ ਗੱਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਹੀਂ।'
ਤ੍ਵਯੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਚੇਤਿ ਤ੍ਵਯ੍ਯਦ੍ਯਾਪਿ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਮਿਥ੍ਯੈਤਦਤ੍ਰ ਤੁ ਭਵਾਞ੍ਛृਣੋਤੁ ਵਚਨਂ ਮਮ
'ਜੇ ਪਲਕੀਨ ਤੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।'
ਭੂਮੌ ਪਾਦਯੁਗਸ੍ਯਾਸ੍ਥਾ ਜਹ੍ਘ ਪਾਦਦੂਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਊਰੂ ਜਙ੍ਘਾਦੂਯਾਵਸ੍ਥੌ ਤਦਾਧਾਰਂ ਤਥੋਦਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਥਲਂ ਤਥਾ ਬਾਹੂ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਚੋਦਰਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਿਤੇਯਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਮਮ ਭਾਰੋऽਤ੍ਰ ਕਿਕृਤਃ
ਛਾਤੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਮੋਢੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹਨ। ਇਹ ਪਲਕੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਇੱਥੇ ਢੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਬਿਕਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੇਦਂ ਵਪੁਸ੍ਤ੍ਵਦੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮਹਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਚੇਦਮਨ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਤੁਸੀਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਤੈਰੁਹ੍ਮਾਮ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਗੁਣਪ੍ਰਵਾਹਪਤਿਤੋ ਭੂਤਵਰ੍ਗੋऽਪਿ ਯਾਤ੍ਯਯਮ੍
ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਵਸ਼੍ਯਾ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾ- ਪृਥਿਵੀਪਤੇ ! ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤਜ੍ਵਾਸ਼ੇषੇषੁ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਇਹ ਗੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਵ ਆਦਿ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਮ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ । ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਯਪਚਯੌ ਨਾਸ੍ਯ ਏਕਸ੍ਯਾਖਿਲਜਨ੍ਤੁषੁ
ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੱਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਾਧਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਘਟਾਓ।
ਯਦਾ ਨੋਪਚਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਚੈਵਾਪਚਯੇ ਨृਪ! ਤਦਾ ਪੀਵਾਨਸੀਤੀਤ੍ਥਂ ਕਯਾ ਯੁਤ੍ਤਯਾ ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਆਤਮਾ ਲਈ ਨਾ ਵਾਧਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਘਟਾਓ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ 'ਇਹ ਮੋਟਾ ਜਾਂ ਪਤਲਾ ਹੈ' ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ?
ਭੂ-ਪਾਦ-ਜਙ੍ਘਾ-ਕ੍ਠ੍ਯੂਰੁ-ਜਠਰਾਦਿषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ । ਸ਼ਿਬਿਕੇਯਂ ਯਤਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਤਥਾ ਭਾਰਃ ਸਮਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਲਕੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪੈਰ, ਪਿੰਡੀਆਂ, ਰਾਨ, ਪੇਟ ਆਦਿ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਢੋ ਰਹੇ ਹੋ।
ਤਦਾਨ੍ਯੈਰ੍ਜਨ੍ਤੁਭਰ੍ਭੂਪ ! ਸ਼ਿਬਿਕੋਢਾ ਨ ਕੇਵਲਮ੍ । ਲੈ-ਦ੍ਰੁਮ-ਗृਹੋਤ੍ਥੋऽਪਿ ਪृਥਿਵੀਸਮ੍ਭਵੋऽਪਿ ਵਾ
ਇਹ ਪਲਕੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਢੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਕੜ, ਰੁੱਖ, ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਪੁਸਃ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਃ ਕਾਰਣੌਰ੍ਨृਪ ! ਸੋਢਵ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਦਾਯਾਸਃ ਕਥਂ ਵਾ ਨृਪਤੇ । ਮਯਾ
ਜਦੋਂ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਚਾਣ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਢੋਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?