ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮृਤੇਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਦਾਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਮ੍ ।। ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੇਕਂ ਨਿਜਕਰ੍ਮਭੇਦਵਿਭਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੇਰ੍ਬਹੁਧਾਭ੍ਯੁਪੇਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਹੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਿਮਲਂ ਵਿਸ਼ੋ ਕਮਸ਼੍षੋਲੋਭਾਦਿਨਿਰਸ੍ਤਸਙ੍ਗਮ੍ । ਏਕਂ ਸਦੈਕਂ ਪਰਮਃ ਪਰੇਸ਼ਃ ਸ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਨ ਯਤੋਨ੍ਯਦਸ੍ਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਹੋਰ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਦਾ, ਇੱਕੋ, ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸਦ੍ਭਾਵ ਏਵਂ ਭਵਤੋ ਮਯੋਕ੍ਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਮਸਤ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ । ਏਤਤ੍ਤੁ ਯਤ੍ਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਭੂਤਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚੋਕ੍ਤਂ ਭੁਵਨਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਸਚਾਈ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਝੂਠ; ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਪਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਃ ਪਸ਼ੁਰ੍ਵਹ੍ਨਿਰਸ਼੍षੋऋਤ੍ਵਿਕ੍ਸੋਮਃ ਸੁਰਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਯਸ਼੍ਚ ਕਾਮਃ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮਾਰ੍ਗਦृष੍ਟਂ ਭੂਰਾਦਿਭੋਗਾਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਤੇषਾਮ੍
ਯਜਨ, ਯਜਨ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ, ਅੱਗ, ਹਵਨ, ਪੁਜਾਰੀ, ਸੋਮਾ, ਦੇਵਤੇ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਖ, ਇਹ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।
ਯਚ੍ਚੈਤਦ੍ਭੁਵਨਗਤਂ ਮਯਾ ਤਵੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵ੍ਰਜਤਿ ਹਿ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਵਸ਼੍ਯਃ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਂ ਧ੍ਰੁਵਮਚਲਂ ਸਦੈਕਰੂਪਂ ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ਤਿ ਹਿ ਯੇਨ ਵਾਸੁਦੇਵਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਅਟੱਲ, ਅਡੋਲ, ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ! ਸਮ੍ਯਗਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ ਪृष੍ਟੋऽਸਿ ਮਯਾਖਲਮ੍ । ਭੂਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਸਰਿਤਾਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਗ੍ਰਹਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣਵਾਧਾਰਂ ਤਥਾ ਚੈਤਤ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਤੇਨੋਕ੍ਤੋ ਯਥਾਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਃ
ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਚਾਈ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵੋਤਦ੍ਭਗਵਾਨਾਹ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਚਰਿਤਂ ਤਨ੍ਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਹੁਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੱਸੋ।
ਭਰਤਃ ਸ ਮਹੀਪਾਲਃ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇऽਵਸਤ੍ ਕਿਲ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮਾਧਾਯ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਸਦਾ ਮਨਃ
ਉਹ ਮਹੀਪਾਲ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ।
ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਧ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਵ ਸਦਾ ਹਰਿਮ੍ । ਕਥਨ੍ਤੁ ਨਾਭਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਯਦਭੂਤ੍ ਸ ਦ੍ਰਿਜਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਪਰ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵੇ ਚ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਯਦ੍ਭੂਯਃਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਰਤੇਨ ਮੁਨਿਸ਼੍ਵੇष੍ਠ! ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮুনি ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।
ਪਰਾਸ਼ਾਰ ਅਵਾਚ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਮਹਾਭਾਗੋ ਭਗਵਨ੍ਨਯਸ੍ਤਮਾਨਸਃ । ਸ ਉਵਾਸ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ!
ਅਹਿਂਸਾਦਿष੍ਵਸ਼ੇषੇषੁ ਗੁਣੇषੁ ਗੁਣਿਨਾਂ ਵਰਃ । ਅਵਾਪ ਪਰਮਾਂ ਕਾष੍ਠਾਂ ਮਨਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਯਮੇ
ਅਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਯਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।
ਯਜ੍ਞੇਸ਼ਾਚ੍ਯੁਤ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਮਾਧਵਾਨਨ੍ਤ ਕੇਸ਼ਵ ! ਕृष੍ਣਾ ਵਿष੍ਣੋ ਹ੍ਟषੀਕੇਸ਼ੇਤ੍ਯਾਹ ਰਾਜਾ ਸ ਕੇਵਲਮ੍
ਉਹ ਸਿਰਫ ਯਜਨੇਸ਼, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਮਾਧਵ, ਅਨੰਤ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਦਾ ਸੀ—ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਨਾਨ੍ਯਜ੍ਜਾਗਾਦ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰੇऽਪਿ ਚ । ਏਤਤੂਪਰਂ ਤਦਰ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਨਾ ਨਾਨ੍ਯਦਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ! ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ।
ਸਮਿਤ੍-ਪੁष੍ਪ-ਕੁਸ਼ਾਦਾਨਂ ਚਕ੍ਰ ਦੇਵਕ੍ਰਿਯਾਕृਤੇ । ਨਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚਕ੍ਰ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਨਿਃ ਸਙ੍ਗੋ ਯੋਗਤਾਪਸਃ
ਉਹ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਿੱਥ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੋਗ ਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੀ।
ਜਗਾਮ ਸੋऽਬਿषੇਕਾਰ੍ਥਮੇਕਦਾ ਤੁ ਮਹਾਨਦੀਮ੍ । ਸਸ੍ਨੌ ਤਤ੍ਰ ਤਦਾ ਚਕ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਸ੍ਯਨਨ੍ਤਰਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਉਹ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਅਥਾਤਜਗਾਮ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਜਲਂ ਪਾਤ੍ ਪਿਪਾਸਿਤਾ । ਆਸਨ੍ਨਪ੍ਰਸਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨੇਕੈਵ ਹਰਿਣੀ ਵਨਾਤ੍
ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਲ ਪੀਣ ਲਈ ਪਿਆਸੀ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹਿਰਣੀ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਇਕੱਲੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਈ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੀਤਪ੍ਰਾਯ ਜਲੇ ਤਯਾ । ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਨਾਦਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਭਯਙ੍ਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਾਰੀ ਦਹਾੜੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਗਈ।
ਤਤਃ ਸਾ ਸਹਸਾ ਤ੍ਰਾਸਾਦਾਪ੍ਲੁਤਾ ਨਿਮ੍ਨਗਾਤਟਮ੍ । ਅਤ੍ਯੁਜ੍ਵਾਰੋਹਣੇਨਾਸ੍ਯਾ ਨਦ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਃ ਪਪਾਤ ਸਃ
ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਅਚਾਨਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਉੱਡੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਮੁਹ੍ਮਮਾਨਂ ਵੇਗੇਨ ਵੀਚਿਮਾਲਾਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ । ਤਜਗ੍ਰਾਹ ਸ ਨृਪੋ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ ਪਤਿਤਂ ਮृਗਪੋਤਕਮ੍
ਉਹ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ।
ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਵ੍ਯੁਤਿਦੋषੇਣ ਪ੍ਰੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਾਕ੍ਰਮਣੋਨ ਚ । ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਸਾਪਿ ਹਰਿਣੀ ਪਪਾਤ ਚ ਮਮਾਰ ਚ
ਗਰਭ ਛੁੱਟਣ ਦੀ ਪੀੜ ਤੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਡਿੱਗੀ ਤੇ ਮਰ ਗਈ।
ਹਰਿਣੀਂ ਤਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਥ ਵਿਪਨ੍ਨਾਂ ਨृਪਤਾਪਸਃ । ਮृਗਪੋਤਂ ਸਮਾਦਾਯ ਨਿਜਮਾਸ਼੍ਵਮਮਾਗਤਃ
ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ-ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਚਕਾਰਾਨੁਦਿਨਞ੍ਚਾਸੌ ਮृਗਪੋਤਸ੍ਯਵੈ ਨृਪਃ । ਪੋषਣ ਪੁष੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਯ ਸ ਤੇਨ ਵਬृਧੇ ਮੁਨੇ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਚਚਾਰਾਸ਼੍ਰਮਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤृਣਾਨਿ ਗਹਨੇषੁ ਸਃ । ਦੂਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਾਦ੍ਦੂਲਤ੍ਰਾਸਾਦਭ੍ਯਾਯਯੌ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਹਿਰਣ ਦਾ ਬੱਚਾ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ।
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗਤ੍ਵਾਤਿਦੂਰਞ੍ਚ ਸਾਯਮਾਯਾਦ ਯਥਾਸ਼੍ਵਮਮ੍ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਭਰਤਸ੍ਯਾਭੂਦਾਸ਼੍ਵਮਸ੍ਯੋਟਜਾਜਿਰੇ
ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਭਰਤ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਗੇ ਦੂਰ-ਸਮੀਪਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਿ । ਆਸੀਚ੍ਚੇਤਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਯਯਾਵਨ੍ਯਤੋ ਦ੍ਰਿਜ
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ। ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਰਾਜ੍ਯਤਨਯਃ ਪ੍ਰੋਜ੍ਝਿਤਾਸ਼ੇषਬਾਨ੍ਧਵਃ । ਮਮਤ੍ਵਂ ਸ ਚਕਾਰੋਚ੍ਚੈਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਰਿਣਬਾਲਕੇ
ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਕਿਂ ਵृਕੈਕ੍ਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵ੍ਯਾਘੂਃ ਕਿਂ ਸਿਂਹੇਨ ਨਿਪਾਤਿਤਃ । ਚਿਰਾਯਮਾਣੇ ਨਿष੍ਕਾਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਸੀਦਿਤਿ ਮਾਨਸਮ੍
ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, 'ਕੀ ਉਹ ਭੇੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ? ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਉਹ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।'
ਏषਾ ਵਸੁਮਤੀ ਤਸ੍ਯ ਖੁਰਾਗ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤਕਰ੍ਬੁਰਾ । ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਮਮ ਜਾਤੋऽਸੌ ਕ੍ਵ ਮਮੈਣਕਬਾਲਕਃ
'ਇਹ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਰੋਚਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਹਿਰਣ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'