ਨਿਸ੍ਸृਤਂ ਤਦਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਗਭਸ੍ਤਿਭ੍ਯਃ ਸੁਧਾਮृਤਮ੍ । ਮਾਸਂ ਤृਪ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਾਂ ਪਿਤਰਃ ਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ । ਸੌਮ੍ਯਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਸ਼੍ਚੈਵ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਤ੍ਰਿਧਾ
ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਸੌਮਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ।
ਏਵਂ ਦੇਵਾਨ੍ ਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤਥਾ ਪਿਤॄਨ੍ । ਵੀਰੁਧਸ਼੍ਚਾਮृਤਮਯੈਃ ਸ਼ੀਤੈਰਪ੍ਪਰਮਾਣੁਭਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਲੋਕ, ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭਰੇ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਵੀਰੁਧੌषਧਿਨਿष੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਮਨੁष੍ਯਪਸ਼ੁਕੀਟਕਾਨ੍ । ਆਪ੍ਯਾਯਯਤਿ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਾਹ੍ਲਾਦਨੇਨ ਤੁ
ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਉਗਣ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਭੂਤੋ ਰਥਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚ । ਪਿਸ਼ਂਗੈਸ੍ਤੁਰਗੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੋष੍ਟਾਭਿਰ੍ਵਾਯੁਵੇਗਿਭਿਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰਥ ਹਵਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਠ ਪੀਲੇ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਵਰੂਥਃ ਸਾਨੁਕਰ੍षੋ ਯੁਕ੍ਤੋ ਭੂਸਂਭਵੈਰ੍ਹਯੈਃ । ਸੋਪਾਸਂਗਪਤਾਕਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਰਥੋ ਮਹਾਨ੍
ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ 'ਤੇ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਸ਼੍ਵਃ ਕਾਞ੍ਚਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਭੌਮਸ੍ਯਾਪਿ ਰਥੋ ਮਹਾਨ੍ । ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਰੁਣੈਰਸ਼੍ਵੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਹ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵੈਃ
ਮੰਗਲ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੈ, ਅੱਠ ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਦਮ-ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਭਿਃ ਪਾਂਡੁਰੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਜਿਭਿਃ ਕਾਂਚਨੋ ਰਥਃ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਰਾਸ਼ੌਰਾਸ਼ੌ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਅੱਠ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਥ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਸਮ੍ਭਵੈਰਸ਼੍ਵੈਃ ਸ਼ਬਲੈਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਂ ਯੁਤਮ੍ । ਤਮਾਰੁਹ੍ਯ ਸ਼ਨੈਰ੍ਯਾਤਿ ਮਨ੍ਦਗਾਮੀਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ
ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰਥ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੋਸ੍ਤੁਰਗਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਭृਂਗਾਭਾ ਧੂਸਰਂ ਰਥਮ੍ । ਸਕृਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਵਿਰਤਂ ਸਦਾ
ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਭੰਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਧੂਸਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਥ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸृਤੋ ਰਾਹੁਃ ਸੋਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਰ੍ਵਸੁ । ਆਦਿਤ੍ਯਮੇਤਿ ਸੋਮਾਚ੍ਚ ਪੁਨਃ ਸੌਰੇषੁ ਪਰ੍ਵਸੁ
ਰਾਹੂ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜੀ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ।
ਤਥਾ ਕੇਤੁਰਥਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਾ ਅਪ੍ਯष੍ਟੌ ਵਾਤਰਂਹਸਃ । ਪਲਾਲਧੂਮਵਰ੍ਣਾਭਾ ਲਾਕ੍ਸ਼ਾਰਸਨਿਭਾਰੁਣਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਤੂ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਪਾਲੇ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਾਖ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਮਯਾ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਵੈ ਤਵਾਖ੍ਯਾਤਾ ਰਥਾ ਨਵ । ਸਰ੍ਵੇ ਧ੍ਰੁਵੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਾ ਵਾਯੁਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਤਾਰਾਧਿष੍ਣ੍ਯਾਨਿ ਧ੍ਰੁਵੇ ਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯਸ਼੍षੋਤਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯੁਚਿਤਚਾਰੇਣ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਨਿਲਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨक्षਤਰਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਰਾਸ੍ਤਾ ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਵਾਤਰਸ਼੍ਮਯਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਧ੍ਰੁਵੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤਿ ਤਮ੍
ਜਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਧ੍ਰੂ ਤਾਰਾ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤੈਲਪੀਡਾ ਯਥਾ ਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤਿ ਵੈ । ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਾਤਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿ-ਪਿੰਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਅਲਾਤਚਕ੍ਰਵਦ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਾਤਚਕ੍ਰੇਰਿਤਾਨਿ ਤੁ । ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਹਤਿ ਪ੍ਰਵਹਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਅਲਾਤ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਜੋਤਿ-ਪਿੰਡ ਹਵਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਵਹ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ ਧ੍ਰੁਵੋ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਚ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਜੋ 'ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਸੁਣ।
ਯਦਹ੍ਨਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਰਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦਿਵਿ । ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਜੀਵਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਚ
ਜੋ ਪਾਪ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਾਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਤਸ੍ਯਾਧੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋ ਹਨੁਃ । ਯਜ੍ਞੋऽਧਰਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਧਰ੍ਮੋ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੇਠਲਾ ਜਬਾ ਜਾਣ; ਯਜਨ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤੇ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਪੂਰ੍ਵਪਾਦਯੋਃ । ਵਰੁਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਚੈਵ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤਸ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿਨੀ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਨ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਤੇ ਆਰਯਮਨ ਪਿੱਛਲੇ ਰਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰੋऽਪਾਨਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਸੰਵਤ ਸਰ ਉਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਉਸ ਦੇ ਪਖਾਨੇ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਚ੍ਛੇਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਯਪੋਥ ਤਤੋ ਧ੍ਰੁਵਃ । ਤਾਰਕਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਮੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਪੂਛ 'ਤੇ ਅਗਨਿ ਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਸ਼ਯਪ, ਤੇ ਫਿਰ ਧ੍ਰੂ; ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਤਾਰੇ ਕਦੇ ਅਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਇਤ੍ਯੇष ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋऽਯਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਤਥਾ । ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਮੁਦਧੀਨਾਂ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ, ਜੋਤਿ-ਪਿੰਡ, ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਯੇ ਚ ਤੇषੁ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ । ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਪੁਨਃ
ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਸੁਣ।
ਯਦਮ੍ਬੁ ਵੈष੍ਣਵਃ ਕਾਯਸ੍ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ । ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਪਰ੍ਵਤਾਬ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸਂਯੁਤਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਕੌਂਡ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਉਪਜੀ।
ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਨਾਨਿ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਗਿਰਯੋ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ । ਨਦ੍ਯਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਚ ਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਸ੍ਤਿ ਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ ਵਿਪ੍ਰਵਰ੍ਯ
ਜੋਤਿ-ਪਿੰਡ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ; ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਗਵਾਨ੍ਯਤੋਸਾਵਸ਼੍षੋਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਭੂਤਃ । ਤਤੋ ਹਿ ਸ਼ੈਲਾਬ੍ਧਿਧਰਾਦਿਭੇਦਾਞ੍ਜਾਨੀਹਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਨਿ
ਭਗਵਾਨ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਦਾਰਥ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਤੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨਿਜਰੂਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਮਪਾਸ੍ਤਦੋषਮ੍ । ਤਦਾ ਹਿ ਸਂਕਲ੍ਪਤਰੋਃ ਫਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨੋ ਵਸ੍ਤੁषੁ ਵਸ੍ਤੁਭੇਦਾਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ 'ਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਵਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਹੀਨਂ ਸਤਤੈਕਰੂਪਮ੍ । ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜ ਯਾਤਿ ਭੂਯੋ ਨ ਤਤ੍ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਕੁਤੋ ਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਕੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹੇ? ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਰੂਪ ਬਦਲ ਲੈਵੇ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੀ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਕਿਵੇਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਹੀ ਘਟਤ੍ਵਂ ਘਟਤਃ ਕਪਾਲਿਕਾ ਕਪਾਲਿਕਾਚੂਰ੍ਣਰਜਸ੍ਤਤੋऽਣੁਃ । ਜਨੈਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਤਿਮਿਤਾਤ੍ਮਨਿਸ਼੍ਚਯੈਰਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤੁ
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਘੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਘੜਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਧੂੜ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਕਣ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਸਮਝ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਇਥੇ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਹੈ?