ਤਦਾਧਾਰਂ ਜਗਚ੍ਚੇਦਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ ॥ ੨,੯.
ਉਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ—ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੇਨ ਵਿਪ੍ਰਵਿਧਾਨੇਨ ਤਨ੍ਮਮੈਕਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨष੍ਟਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰਾਦਾਯਾਪੋ ਰਸਾਤ੍ਮਿਕਾਃ । ਵਰ੍षਤ੍ਯਮ੍ਬੁਤਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਮਨ੍ਨਾਦਪ੍ਯਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ॥ ੨,੯.
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ: ਸੂਰਜ, ਅਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰਸ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਰਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਂਸ਼ੁਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਰਾਦਾਯ ਜਗਤੋ ਜਲਮ੍ । ਸੋਮਂ ਪੁष੍ਣਾਤ੍ਯਥੇਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਨਾਡੀਮਯੈਰ੍ਦਿਵਿ । ਨਾਲੈਰ੍ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇऽਭ੍ਰੇषੁ ਧੂਮਾਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਮੂਰ੍ਤਿषੁ ॥ ੨,੯.
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਚੰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਧੂੰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਜਲਾਨ੍ਯਭ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯਤਃ । ਅਭ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾਃ । ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਕਾਲਜਨਿਤਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਸਾਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲਾਃ ॥ ੨,੯.
ਬੱਦਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੈਤਰੇਯ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਭੌਮਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾਪਃ ਪ੍ਰਾਣਿਸਮ੍ਭਵਾਃ । ਚਤੁष੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਭਗਵਾਨਾਦਤ੍ਤੇ ਸਵਿਤਾ ਮੁਨੇ ॥ ੨,੯.
ਹੇ ਮুনি, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ।
ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਂ ਤਥਾਦਾਯਗਭਸ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਅਨਭ੍ਰਗਤਮੇਵੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ॥ ੨,੯.
ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਦਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਿਰ੍ਧੂਤਪਾਪਪਙ੍ਕੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਹਿ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੨,੯.
ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇ ਮੈਲ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਧੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਐਸਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਿਵਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਸੂਰ੍ਯਂ ਹਿ ਯਦ੍ਵਾਰਿ ਪਤਤ੍ਯਭ੍ਰੈਰ੍ਵਿਨਾ ਦਿਵਃ । ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਂ ਤਦ੍ਗੋਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤੇ ਰਵੇਃ ॥ ੨,੯.
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਬਦਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਤਿਕਾਦਿषੁ ऋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ ਯਦ੍ਦਿਵਃ । ਦृष੍ਟਾਰ੍ਕਪਤਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦ੍ਗਾਙ੍ਗਂ ਦਿਗ੍ਗਜੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ ॥ ੨,੯.
ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਆਦਿ ਤੇ ਹੋਰ ਅਸਮਾਨੀ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਚ ਯਤ੍ਤੋਯਂ ਪਤਤ੍ਯਰ੍ਕੋਜ੍ਝਿਤਂ ਦਿਵਃ । ਤਤ੍ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਦਾਯ ਨਿਰਸ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੯.
ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਜੋੜੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯਂ ਪੁਣ੍ਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨृਣਾਂ ਪਾਪਭਯਾਪਹਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੨,੯.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি, ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦਿਵਯ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਤੁ ਮੈਘੈਃ ਸਮੁਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਵਾਰਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਪੁष੍ਣਾਤ੍ਯੌषਧਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਜੀਵਨਾਯਾਮृਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ ॥ ੨,੯.
ਪਰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਬਦਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਤੇਨ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਂ ਨੀਤਃ ਸਕਲਸ਼੍ਚੌषਧੀਗਣਃ । ਸਾਧਕਃ ਫਲਪਾਕਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੯.
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਪੌਦੀਆਂ ਵਧਦੀ ਹਨ, ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹਨ ਤੇ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਮਾਨਵਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਹਰਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿਤੇ ॥ ੨,੯.
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਪੂਰ੍ਵਕਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਨਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਭੂਤਗਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੨,੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ, ਵੇਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਵਰਗ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗਣ—
ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਧृਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਯਯਾ । ਸਾਪਿ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਃ ਸਵਿਤ੍ਰਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੨,੯.
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਮুনি, ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਆਧਾਰਭੂਤਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ਧ੍ਰੁਵੋ ਮੁਨਿਵਰੋਤ੍ਤਮ । ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਰੋऽਸੌ ਸੋऽਪਿ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਃ ॥ ੨,੯.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি, ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਧਰੂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਬਿਭਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਾਦਿਭੂਤਃ ਸਨਾਤਨਃ ॥ ੨,੯.
ਨਾਰਾਇਣ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਰਥਸ੍ਤ੍ਰਿਚਕ੍ਰਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕੁਨ੍ਦਾਭਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਜਿਨਃ । ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਤੇਨ ਚਰਤ੍ਯਸੌ
ਸੋਮ ਦਾ ਰਥ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਬੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੰਜ ਖੱਬੇ ਤੇ ਪੰਜ ਸੱਜੇ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵੀਥ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਣਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਧ੍ਰੁਵਾਧਾਰੇਣ ਵੇਗਿਨਾ । ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸਵਿਤੁਰ੍ਯਥਾ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਉਸ ਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਅਟੱਲ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਸ੍ਯੇਵ ਹਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਾਃ ਸਕृਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਹਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਕਲ੍ਪਮੇਕਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਾਰੀਗਰ੍ਭਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਸੋਮ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰੇ ਕਲਪ ਲਈ ਰਥ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਮুনি, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਪੀਤਂ ਸੁਰੈਃ ਸੋਮਮਾਪ੍ਯਾਯਯਤਿ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਮੈਤ੍ਰੇਯੈਕਕਲਂ ਸਨ੍ਤਂ ਰਸ਼੍ਮਿਨੈਕੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਸੋਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘਟ ਜਾਂ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੇਨ ਪੀਤੋऽਸੌ ਦੇਵੈਸ੍ਤੇਨ ਨਿਸ਼ਾਕਰਮ੍ । ਆਪ੍ਯਾਯਯਤ੍ਯਨੁਦਿਨਂ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਭृਤਂ ਚਾਰ੍ਧਮਾਸੇਨ ਤਤ੍ਸੋਮਸ੍ਥਂ ਸੁਧਾਮृਤਮ੍ । ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸੁਧਾਹਾਰਾ ਯਤੋऽਮਰਾਃ
ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਮਰ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਾਨਿ ਚ । ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਦੇਵਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਕਰਮ੍
ਤਿੰਨਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ, ਤਿੰਨਤੀਹ ਸੌ ਅਤੇ ਤਿੰਨਤੀਹ ਦੇਵਤੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਾਦ੍ਵਯਾਵਸ਼ਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਅਮਾਖ੍ਯਾਰਸ਼੍ਮੌ ਵਸਤਿ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕਲਾ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅਮਾਖਿਆ' ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਸੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਤਿ ਚਂਦ੍ਰਮਾਃ । ਤਤੋ ਵੀਰੁਤ੍ਸੁ ਵਸਤਿ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯਰ੍ਕਂ ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਵੀਰੁਧੋ ਯਸ੍ਤੁ ਵੀਰੁਤ੍ਸਂਸ੍ਥੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ । ਪਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪਾਤਯਤ੍ਯੇਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਸ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਪੌਦੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਵੀ ਢੁੱਲਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇ ਭਾਗੇ ਕਿਂਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਕਲਾਤ੍ਮਕੇ । ਅਪਰਾਹ੍ਣੇ ਪਿਤृਗਣਾ ਜਘਨ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਵੀਂ ਭਾਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਕਲਾ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਕਲਾਕਾਰਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾ ਤਸ੍ਯ ਕਲਾ ਤੁ ਯਾ । ਸੁਧਾਮृਤਮਯੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਤਾਮਿਨ੍ਦੋਃ ਪਿਤਰੋ ਮੁਨੇ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਦੋ ਬਚੀ ਕਲਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮুনি।