ਕृਤਕਾਕृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਯੋਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਣਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਰ ਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਯਾ ਲੋਕਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਵ । ਪਾਤਾਲਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯੈष ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਹੈ।
ਏਤਦਣ੍ਡਕਟਾਹੇਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ । ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾ ਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵੈ ਸਮਾਵृਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਨਾਲ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਕਪੀਥ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰੇਣ ਪਯਸਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਂਡਂ ਚ ਤਦ੍ਵृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵੋਮ੍ਬੁਪਰਿਧਾਨੋਸੌ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਬਹਿਃ
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਵੱਡਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਵਾਯੁਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨਭਸਾ ਵृਤਃ । ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਨਭਃ ਸੋਪਿ ਮਹਤਾ ਪਰਹਿਵੇष੍ਟਿਤਃ । ਦੇਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਣ੍ਯਸ਼੍षੋਆ!ਣਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯੈਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵੈ
ਅੱਗ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਆਕਾਸ਼ ਭੂਤਾਦਿ ਨਾਲ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਹਤ ਤੱਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੀ।
ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਹਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਤਦਨ੍ਤਮਸਂਖ੍ਯਾਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਾਪਿ ਵੈ ਯਤਃ । ਹੇਤੁਭੂਤਮਸੇषਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪਰਾ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਅਂਡਾਨਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਈਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਕੋਟਿਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਤੇ ਕਈ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹਨ।
ਹਾਰੁਣ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾ ਤੈਲਂ ਤਿਲੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੁਮਾਨਪਿ । ਪ੍ਰਧਾਨੇऽਵਸ੍ਥਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਵੇਦਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਯਾ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਵृਤੌ ਸਂਸ਼੍ਰਯਧਰ੍ਮਿਣੌ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤਯੋਃ ਸੈਵ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਕਾਰਣਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਚ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਾਰਣਭੂਤਾ ਚ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ।
ਯਥਾ ਸਕ੍ਤਂ ਜਲੇ ਵਾਤੋ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਤਿ ਕਣਿਕਾਸ਼ਤਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਾਪਿ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹਵਾ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚ ਪਾਦਯੋਰ੍ਮੂਲਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਾਖਾਦਿਸਂਯੁਤਃ । ਆਦਿਬੀਜਾਤ੍ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਬੀਜਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਵੈ ਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੂਲ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜੜ, ਤਣਾ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬੀਜ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਰੇ ਦ੍ਰੁ ਮਾਃ । ਤੇਪਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਦ੍ਰ ਵ੍ਯਕਾਰਣਾਨੁਗਤਾ ਮੁਨੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਰ, ਹੇ ਮুনি; ਇਹ ਸਭ ਪਿਛਲੇ ਦੇ ਲਕੜਨ ਤੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮਵ੍ਯਾਕृਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਹਦਾਦਯਃ । ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸਂਭਵਂਤ੍ਯਸੁਰਾਦਯਃ । ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮਪਰੇ ਸੁਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਆਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵ ਆਦਿ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜ।
ਬੀਜਾਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਰੋਹੇਣ ਯਥਾ ਨਾਪਚਯਸ੍ਤਰੋਃ । ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਸਰ੍ਗੇਣ ਨੈਵਾਸ੍ਤ੍ਯਪਚਯਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਘਟੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਘਟੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਾਦ੍ਯਥਾਕਾਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਤਰੋਃ । ਤਥੈਵਾਪਰਿਣਾਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਈ ਨੇੜਤਾ, ਅਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਵ੍ਰੀਹਿਬੀਜੇ ਯਥਾ ਮੂਲਂ ਨਾਲਂ ਪਤ੍ਰਾਙ੍ਕੁਰੌ ਤਥਾ । ਕਾਣ੍ਡਕੋषਸ੍ਤੁ ਪੁष੍ਪਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ
ਚੌਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ, ਡੰਡੀ, ਪੱਤੇ, ਅੰਕੁਰ, ਡੰਢ, ਝਿੱਲੀ, ਫੁੱਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਤੁषਾਃ ਕਣਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤੋ ਵੈ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਵਿਰ੍ਭਾਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਪ੍ਰਰੋਹਹੇਤੁਸਾਮਗ੍ਰ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਕੋਠੇ ਅਤੇ ਦਾਣੇ, ਸਭ ਕੁਝ, ਵਧਣ ਦੇ ਸਹੀ ਕਾਰਨਾਂ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨੇਕੇषੁ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਰੋਹਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਚ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਜਗਚ੍ਚ ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਚੇਦਂ ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਲਯਮੇष੍ਯਤਿ
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ਪਰਂ ਧਾਮ ਸਦਸਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਭੇਦੇਨ ਯਤਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ-ਅਚਲਦਾ ਜਗਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੀ ਜਗਚ੍ਚ ਸਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਲਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਹੀ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਅਤੇ ਜਗਤ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ ਚ ਇਜ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸ ਏਵਤਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਚ ਤਸ੍ਯ । ਸ੍ਰੁਗਾਦਿਯਤ੍ਸਾਧਨਮਪ੍ਯਸ਼੍षੴ ਹਰੇਰ੍ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਮਸ੍ਤਿ
ਉਹ ਹੀ ਕਰਤਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਯਜਨਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਚਮਚ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਪਾਰਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਾਰਾਮਯਂ ਭਗਵਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾਕृਤਿ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਦਿਵਿ ਰੂਪਂ ਹਰੇਰ੍ਯਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧ੍ਰੁਵਃ ॥ ੨,੯.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ (ਡਾਲਫਿਨ) ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਧ੍ਰੁਵ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੈष ਭ੍ਰਮਨ੍ ਭ੍ਰਾਮਯਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਗ੍ਰਹਾਨ੍ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮਨੁ ਤਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ ॥ ੨,੯.
ਜਦੋਂ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਤਾਰਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ । ਵਾਤਾਨੀਕਮਯੈਰ੍ਬਨ੍ਧੈਰ੍ਧ੍ਰੁਵੇ ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵੈ ॥ ੨,੯.
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ—all ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾਕृਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਦਿਵਿ । ਨਾਰਾਯਣੋऽਯਨਂ ਧਾਮ੍ਨਾਂ ਤਸ੍ਯਾਧਾਰਃ ਸ੍ਵਯਂ ਹृਦਿ ॥ ੨,੯.
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਧਾਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ।
ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਸ ਤਾਰਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵਃ ਪੁਚ੍ਛੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੨,੯.
ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤਾਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਧ੍ਰੁਵ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਦੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਧਾਰਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇ ਭਾਨੁਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੨,੯.
ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈ; ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।