ਏਵਂ ਤਾਤੇਨ ਤੇਨਾਹਮਨੁਨੀਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਪਸਂਹृਤਵਾਨ੍ਸਤ੍ਰਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਯਜਨ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਵਸਿष੍ਠੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ
ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪਿਤਾਮਹੇਨ ਦਤ੍ਤਾਰ੍ਘ੍ਯਃ ਕृਤਾਸਨਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । ਮਾਮੁਵਾਚ ਮਹਾਭਾਗੋ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪੁਲਹਾਗ੍ਰਜਃ
ਪਿਤਾਮਾ ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ, ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪੁਲਸਤਿਆ, ਜੋ ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਵੈਰੇ ਮਹਤਿ ਯਦ੍ਦਾਕ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੋਰਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ । ਤ੍ਵਯਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਭਵਾਤ੍ਰ੍ਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਤੂੰ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਡੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਬਰ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਣੇਗਾ।
ਸਨ੍ਤਤੇਰ੍ਨ ਮਮੋਚ੍ਛੇਦਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਾਪਿ ਯਤਃ ਕृਤਃ । ਤ੍ਵਯਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਦਦਾਮ੍ਯਨ੍ਯਂ ਮਹਾਵਰਮ੍
ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ਬੰਦੀ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਟੁੱਟੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਕਰ੍ਤਾ ਭਵਾਨ੍ਵਤ੍ਸ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਦੇਵਤਾਪਾਰਮਾਰ੍ਥ੍ਯਂ ਚ ਯਥਾਵਦ੍ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍
ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਰਚਨਕਾਰ ਬਣੇਗਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਣੇਗਾ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸ੍ਤਮਲਾ ਮਤਿਃ । ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਾ ਤਵ ਵਤ੍ਸ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ, ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਵਸਿष੍ਠੋ ਮੇ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਚ ਧੀਮਤਾ । ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਦਖਿਲਂ ਮਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਯਾਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਗਈ।
ਸੋऽਹਂ ਵਦਾਮ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੇ । ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਾਂ ਨਿਬੋਧ ਯਥਾਤਥਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਿਸਂਯਮਕਰ੍ਤਾऽਸੌ ਜਗਤੋऽਸ੍ਯ ਜਗਚ੍ਚ ਸਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਅਵਿਕਾਰਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਨਿਤ੍ਯਾਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਸਦੈਕਰੂਪਰੂਪਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਸਰ੍ਵਜਿष੍ਣਵੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਮੋ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਯ ਹਰਯੇ ਸ਼ਂਕਰਾਯ ਚ । ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਤਾਰਾਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਿਣੇ
ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤਾਰਕ, ਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਏਕਾਨੇਕਸ੍ਵਰੂਪਾਯ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਵੀ, ਜੋ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਸਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਜਗਤੋ ਯੋ ਜਗਨ੍ਮਯਃ । ਮੂਲਭੂਤੋ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਆਧਾਰਭੂਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯਣੀਯਾਂਸਮਯੀਯਸਾਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮਚ੍ਯੁਤਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੈਂ ਅਚੁਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪਮਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਤਮੇਵਾਰ੍ਥਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਾਰਨ, ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਂ ਗ੍ਰਸਿष੍ਣੁਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਸਰ੍ਗੇ ਤਥਾ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਜਗਤਾਮੀਸ਼ਮਜਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮੈਃ । ਪृष੍ਟ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨਬ੍ਜਯੋਨਿਃ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਤੈਸ਼੍ਚੌਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸਾਯ ਭੂਭੁਜੇ ਨਿਰ੍ਮਦਾਤਟੇ । ਸਾਰਸ੍ਵਤਾਯ ਤੇਨਾਪਿ ਮਹ੍ਮਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤੇਨ ਚ
ਜੋ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਨੂੰ, ਨਿਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਹੀ ਸਾਰਸਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।
ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਰੂਪਵਰ੍ਣਾਦਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇषਣਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ।
ਅਪਕ੍ਸ਼ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਣਾਮਰ੍ਧਿਜਨ੍ਮਭਿਃ । ਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਵਕ੍ਤੁਂਯਃ ਸਦਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਉਹ ਨਾਸ, ਖਤਮ ਹੋਣ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਉਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ'।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸੌ ਸਮਸ੍ਤਂ ਚ ਵਸਤ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਵੈ ਯਤਃ । ਤਤਃ ਸ ਵਾਸੁਦੇਵੇਤਿ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂਮਂ ਨਿਤ੍ਯਮਜਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਏਕਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਸਦਾ ਹੇਯਾਭਾਵਾਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਤਦੇਵ ਸਰ੍ਵਮੇਵੈਤਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਵਤ੍ । ਤਥਾ ਪੁਰੁषਰੂਪੇਣ ਕਾਲਰੂਪੇਣ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਦੋਵੇਂ ਸਰੂਪ ਹਨ; ਉਹ ਪੁਰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਰੂਪੇ ਕਾਲਸ੍ਤਥਾ ਪਰਮ੍
ਹੇ ਦੁਜਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰੂਪ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ, ਤੇ ਕਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਲਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਹਿ ਯਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੁਰਖ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਰਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਲਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਥਿਤਿਸਰ੍ਗਾਨ੍ਤਵ੍ਯਕ੍ਤਿਸਦ੍ਭਾਵਹੇਤਵਃ
ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੁਰਖ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਲ ਏਵ ਚ । ਕ੍ਰੀਡਤੋ ਬਾਲਕਸ੍ਯੇਵ ਚੇष੍ਟਾਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਅਕਤ, ਅਵਿਅਕਤ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਕਾਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵੇਖੋ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮृषਿਸਤ੍ਤਮੈਃ । ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਤ-ਅਸਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ।