ऋषਿਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਮੇਢੀਭੂਤਃ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕਥਿਤਮੁਤ੍ਸੇਧੇਨ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਇਜ੍ਯਾਫਲਸ੍ਯ ਭੂਰੇषਾ ਇਜ੍ਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਮਹਾਨ ਮੂਨਿ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ । ਏਕਯੋਜਨਕੋਟਿਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮਹਰਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਪ ਸਮੇਂ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਕੋਟੀ ਤੁ ਜਨੋ ਲੋਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । ਸਨਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਮਲਚੇਤਸਃ
ਦੋ ਕੋਟੀ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਜਨਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਗਣੋਤ੍ਤਰੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਨਲੋਕਾਤ੍ਤਪਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਵੈਰਾਜਾ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦਾਹਵਿਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜਨਲੋਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਉਚਾਈ ਉਪਰ ਤਪੋਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਰਾਜਾ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
षਡ੍ਗੁਣੇਨ ਤਪੋਲੋਕਾਤ੍ਸਤ੍ਯਲੋਕੋ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਅਪੁਨਰ੍ਮਾਰਕਾ ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਹਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ
ਤਪੋਲੋਕ ਤੋਂ ਛੇ ਗੁਣਾ ਉਚਾਈ ਉਪਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਾਦਗਮ੍ਯਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵੀਮਯਮ੍ । ਸ ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰੋਸ੍ਯ ਮਯੋਦਿਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੂਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਦਿਮੁਨਿਸੇਵਿਤਮ੍ । ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਸੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੂਵਰਲੋਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਲੋਕ, ਮੂਨਿ ਜੀ।
ਧ੍ਰੁਵਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸੋਪਿ ਗਦਿਤੋ ਲੋਕਸਂਸ੍ਥਾਨਚਿਨ੍ਤਕੈਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਨਿਯੁਤਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕृਤਕਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ । ਜਨਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਕृਤਕਂ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਣਬਣੇ ਹਨ।
ਕृਤਕਾਕृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਯੋਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਣਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਰ ਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਯਾ ਲੋਕਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਵ । ਪਾਤਾਲਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯੈष ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਹੈ।
ਏਤਦਣ੍ਡਕਟਾਹੇਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ । ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾ ਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵੈ ਸਮਾਵृਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਨਾਲ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਕਪੀਥ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰੇਣ ਪਯਸਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਂਡਂ ਚ ਤਦ੍ਵृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵੋਮ੍ਬੁਪਰਿਧਾਨੋਸੌ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਬਹਿਃ
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਵੱਡਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਵਾਯੁਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨਭਸਾ ਵृਤਃ । ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਨਭਃ ਸੋਪਿ ਮਹਤਾ ਪਰਹਿਵੇष੍ਟਿਤਃ । ਦੇਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਣ੍ਯਸ਼੍षੋਆ!ਣਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯੈਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵੈ
ਅੱਗ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਆਕਾਸ਼ ਭੂਤਾਦਿ ਨਾਲ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਹਤ ਤੱਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੀ।
ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਹਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਤਦਨ੍ਤਮਸਂਖ੍ਯਾਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਾਪਿ ਵੈ ਯਤਃ । ਹੇਤੁਭੂਤਮਸੇषਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪਰਾ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਅਂਡਾਨਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਈਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਕੋਟਿਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਤੇ ਕਈ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹਨ।
ਹਾਰੁਣ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾ ਤੈਲਂ ਤਿਲੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੁਮਾਨਪਿ । ਪ੍ਰਧਾਨੇऽਵਸ੍ਥਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਵੇਦਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਯਾ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਵृਤੌ ਸਂਸ਼੍ਰਯਧਰ੍ਮਿਣੌ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤਯੋਃ ਸੈਵ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਕਾਰਣਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਚ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਾਰਣਭੂਤਾ ਚ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ।
ਯਥਾ ਸਕ੍ਤਂ ਜਲੇ ਵਾਤੋ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਤਿ ਕਣਿਕਾਸ਼ਤਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਾਪਿ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹਵਾ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚ ਪਾਦਯੋਰ੍ਮੂਲਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਾਖਾਦਿਸਂਯੁਤਃ । ਆਦਿਬੀਜਾਤ੍ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਬੀਜਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਵੈ ਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੂਲ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜੜ, ਤਣਾ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬੀਜ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਰੇ ਦ੍ਰੁ ਮਾਃ । ਤੇਪਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਦ੍ਰ ਵ੍ਯਕਾਰਣਾਨੁਗਤਾ ਮੁਨੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਰ, ਹੇ ਮুনি; ਇਹ ਸਭ ਪਿਛਲੇ ਦੇ ਲਕੜਨ ਤੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮਵ੍ਯਾਕृਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਹਦਾਦਯਃ । ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸਂਭਵਂਤ੍ਯਸੁਰਾਦਯਃ । ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮਪਰੇ ਸੁਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਆਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵ ਆਦਿ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜ।
ਬੀਜਾਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਰੋਹੇਣ ਯਥਾ ਨਾਪਚਯਸ੍ਤਰੋਃ । ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਸਰ੍ਗੇਣ ਨੈਵਾਸ੍ਤ੍ਯਪਚਯਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਘਟੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਘਟੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਾਦ੍ਯਥਾਕਾਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਤਰੋਃ । ਤਥੈਵਾਪਰਿਣਾਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਈ ਨੇੜਤਾ, ਅਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਵ੍ਰੀਹਿਬੀਜੇ ਯਥਾ ਮੂਲਂ ਨਾਲਂ ਪਤ੍ਰਾਙ੍ਕੁਰੌ ਤਥਾ । ਕਾਣ੍ਡਕੋषਸ੍ਤੁ ਪੁष੍ਪਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ
ਚੌਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ, ਡੰਡੀ, ਪੱਤੇ, ਅੰਕੁਰ, ਡੰਢ, ਝਿੱਲੀ, ਫੁੱਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਤੁषਾਃ ਕਣਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤੋ ਵੈ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਵਿਰ੍ਭਾਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਪ੍ਰਰੋਹਹੇਤੁਸਾਮਗ੍ਰ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਕੋਠੇ ਅਤੇ ਦਾਣੇ, ਸਭ ਕੁਝ, ਵਧਣ ਦੇ ਸਹੀ ਕਾਰਨਾਂ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨੇਕੇषੁ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਰੋਹਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।