ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵੀਪਾ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ । ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ ੨,੬.
ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦਰਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਕਥਿਤਂ ਭੂਤਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਮੈਤਦਖਿਲਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਾਦਿਕਾਁ ਲ੍ਲੋਕਾਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਮੁਨੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਮੂਨਿ ਜੀ, ਮੈਂ ਭੂਵਰਲੋਕ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਥੈਵ ਗ੍ਰਹਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਯਥਾ ਤਥਾ । ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਹਾਭਾਗ ਤਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰ ਮਸੋਰ੍ਯਾਵਨ੍ਮਯੂਖੈਰਵਭਾਸ੍ਯਤੇ । ਸਸਮੁਦ੍ਰ ਸਰਿਚ੍ਛੈਲਾ ਤਾਵਤੀ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਹ ਉਤਨੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਪृਥਿਵੀ ਵਿਸ੍ਤਾਰਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । ਨਭਸ੍ਤਾਵਨ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵੈ ਵ੍ਯਾਸਮਣ੍ਡਲਤੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ।
ਭੂਮੇਰ੍ਯੋ ਜਨਲਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਸੌਰਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਯਾਪਿ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਿਤ੍ਰੇਯਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਚੰਦ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਾਤ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮੁਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਚੰਦ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼ੇ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬੁਧੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਭਾਗੇ ਤੁ ਬੁਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਸ਼ਨਾਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਬੁਧ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਉਤਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਉਸ਼ਨਾ (ਸ਼ੁਕਰ) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਰਕੋਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯੇ ਤੁ ਭੌਮਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਪੁਰੋਹਿਤਃ
ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਉਤਨੇ ਹੀ ਦੂਰ ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲ) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ (ਗੁਰੁ) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਸੌਰਿਰ੍ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਮਣ੍ਡਲਂ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮੇਕਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਸੌਰੀ (ਸ਼ਨੀ) ਗ੍ਰਹਿ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਹੈ; ਅਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ऋषਿਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਮੇਢੀਭੂਤਃ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕਥਿਤਮੁਤ੍ਸੇਧੇਨ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਇਜ੍ਯਾਫਲਸ੍ਯ ਭੂਰੇषਾ ਇਜ੍ਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਮਹਾਨ ਮੂਨਿ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ । ਏਕਯੋਜਨਕੋਟਿਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮਹਰਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਪ ਸਮੇਂ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਕੋਟੀ ਤੁ ਜਨੋ ਲੋਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । ਸਨਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਮਲਚੇਤਸਃ
ਦੋ ਕੋਟੀ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਜਨਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਗਣੋਤ੍ਤਰੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਨਲੋਕਾਤ੍ਤਪਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਵੈਰਾਜਾ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦਾਹਵਿਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜਨਲੋਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਉਚਾਈ ਉਪਰ ਤਪੋਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਰਾਜਾ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
षਡ੍ਗੁਣੇਨ ਤਪੋਲੋਕਾਤ੍ਸਤ੍ਯਲੋਕੋ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਅਪੁਨਰ੍ਮਾਰਕਾ ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਹਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ
ਤਪੋਲੋਕ ਤੋਂ ਛੇ ਗੁਣਾ ਉਚਾਈ ਉਪਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਾਦਗਮ੍ਯਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵੀਮਯਮ੍ । ਸ ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰੋਸ੍ਯ ਮਯੋਦਿਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੂਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਦਿਮੁਨਿਸੇਵਿਤਮ੍ । ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਸੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੂਵਰਲੋਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਲੋਕ, ਮੂਨਿ ਜੀ।
ਧ੍ਰੁਵਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸੋਪਿ ਗਦਿਤੋ ਲੋਕਸਂਸ੍ਥਾਨਚਿਨ੍ਤਕੈਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਨਿਯੁਤਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕृਤਕਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ । ਜਨਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਕृਤਕਂ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਣਬਣੇ ਹਨ।
ਕृਤਕਾਕृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਯੋਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਣਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਰ ਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਯਾ ਲੋਕਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਵ । ਪਾਤਾਲਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯੈष ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਹੈ।
ਏਤਦਣ੍ਡਕਟਾਹੇਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ । ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾ ਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵੈ ਸਮਾਵृਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਨਾਲ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਕਪੀਥ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰੇਣ ਪਯਸਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਂਡਂ ਚ ਤਦ੍ਵृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵੋਮ੍ਬੁਪਰਿਧਾਨੋਸੌ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਬਹਿਃ
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਵੱਡਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਵਾਯੁਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨਭਸਾ ਵृਤਃ । ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਨਭਃ ਸੋਪਿ ਮਹਤਾ ਪਰਹਿਵੇष੍ਟਿਤਃ । ਦੇਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਣ੍ਯਸ਼੍षੋਆ!ਣਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯੈਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵੈ
ਅੱਗ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਆਕਾਸ਼ ਭੂਤਾਦਿ ਨਾਲ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਹਤ ਤੱਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੀ।
ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਹਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਤਦਨ੍ਤਮਸਂਖ੍ਯਾਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਾਪਿ ਵੈ ਯਤਃ । ਹੇਤੁਭੂਤਮਸੇषਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪਰਾ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਅਂਡਾਨਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਈਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਕੋਟਿਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਤੇ ਕਈ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹਨ।
ਹਾਰੁਣ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾ ਤੈਲਂ ਤਿਲੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੁਮਾਨਪਿ । ਪ੍ਰਧਾਨੇऽਵਸ੍ਥਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਵੇਦਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਯਾ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਵृਤੌ ਸਂਸ਼੍ਰਯਧਰ੍ਮਿਣੌ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।