ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯਜਪਹੋਮਾਰ੍ਚਨਾਦਿषੁ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਯੋ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੬.
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ 'ਤੇ ਜਪ, ਹੋਮ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਤੇ ਬਣਨ ਆਦਿ ਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਨਾਕਪृष੍ਠਗਮਨਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕ੍ਵ ਜਪੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਬੀਜਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੨,੬.
ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਜੋ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਬੀਜ ਹੈ, ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਮੁਨੇ । ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੀਣਾਖਿਲਪਾਤਕਃ ॥ ੨,੬.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰ ਕੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨਰਕਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ । ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਸਂਜ੍ਞੇ ਵੈ ਪਾਪਪੁਣ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੨,੬.
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਹੈ; ਜੋ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਰਕ। 'ਨਰਕ' ਤੇ 'ਸਵਰਗ' ਦੇ ਨਾਮ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦਵਜ।
ਵਸ੍ਤ੍ਵੇਕਮੇਵ ਦੁਃਖਾਯ ਸੁਖਾਯੇਰ੍ष੍ਯਾਗਮਾਯ ਚ । ਕੋਪਾਯ ਚ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਕੁਤਃ ॥ ੨,੬.
ਇਕੋ ਚੀਜ਼ ਦੁੱਖ, ਸੁਖ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਅਸਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਦੇਵ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਦੁਃਖਾਯ ਜਾਯਤੇ । ਤਦੇਵ ਕੋਪਾਯ ਯਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਯ ਚ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੬.
ਉਹੀ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਖ ਦੇਵੇ, ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਃਖਾਤ੍ਮਕਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੁਖਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਮਨਸਃ ਪਰਿਣਾਮੋਯਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੨,੬.
ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਖ ਵਾਲੀ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਬਦਲਾਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਲਕੜ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਞਾਨਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਚੇष੍ਯਤੇ । ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਕਮਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍ ॥ ੨,੬.
ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਬੰਧਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜ੍ਞਾਨਮੇਵੋਪਧਾਰਯ ॥ ੨,੬.
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, 'ਵਿਦਿਆ' ਤੇ 'ਅਵਿਦਿਆ'—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਵਤੋ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭੁਵਃ । ਪਾਤਾਲਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥੈਵ ਨਰਕਾ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੨,੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਸਾਰੇ ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਨਰਕ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਦਵਜ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵੀਪਾ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ । ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ ੨,੬.
ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦਰਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਕਥਿਤਂ ਭੂਤਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਮੈਤਦਖਿਲਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਾਦਿਕਾਁ ਲ੍ਲੋਕਾਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਮੁਨੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਮੂਨਿ ਜੀ, ਮੈਂ ਭੂਵਰਲੋਕ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਥੈਵ ਗ੍ਰਹਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਯਥਾ ਤਥਾ । ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਹਾਭਾਗ ਤਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰ ਮਸੋਰ੍ਯਾਵਨ੍ਮਯੂਖੈਰਵਭਾਸ੍ਯਤੇ । ਸਸਮੁਦ੍ਰ ਸਰਿਚ੍ਛੈਲਾ ਤਾਵਤੀ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਹ ਉਤਨੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਪृਥਿਵੀ ਵਿਸ੍ਤਾਰਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । ਨਭਸ੍ਤਾਵਨ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵੈ ਵ੍ਯਾਸਮਣ੍ਡਲਤੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ।
ਭੂਮੇਰ੍ਯੋ ਜਨਲਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਸੌਰਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਯਾਪਿ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਿਤ੍ਰੇਯਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਚੰਦ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਾਤ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮੁਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਚੰਦ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼ੇ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬੁਧੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਭਾਗੇ ਤੁ ਬੁਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਸ਼ਨਾਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਬੁਧ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਉਤਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਉਸ਼ਨਾ (ਸ਼ੁਕਰ) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਰਕੋਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯੇ ਤੁ ਭੌਮਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਪੁਰੋਹਿਤਃ
ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਉਤਨੇ ਹੀ ਦੂਰ ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲ) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ (ਗੁਰੁ) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਸੌਰਿਰ੍ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਮਣ੍ਡਲਂ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮੇਕਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਸੌਰੀ (ਸ਼ਨੀ) ਗ੍ਰਹਿ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਹੈ; ਅਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ऋषਿਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਮੇਢੀਭੂਤਃ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕਥਿਤਮੁਤ੍ਸੇਧੇਨ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਇਜ੍ਯਾਫਲਸ੍ਯ ਭੂਰੇषਾ ਇਜ੍ਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਮਹਾਨ ਮੂਨਿ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ । ਏਕਯੋਜਨਕੋਟਿਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮਹਰਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਲਪ ਸਮੇਂ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਕੋਟੀ ਤੁ ਜਨੋ ਲੋਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । ਸਨਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਮਲਚੇਤਸਃ
ਦੋ ਕੋਟੀ ਯੋਜਨ ਉਪਰ ਜਨਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਗਣੋਤ੍ਤਰੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਨਲੋਕਾਤ੍ਤਪਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਵੈਰਾਜਾ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦਾਹਵਿਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜਨਲੋਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਉਚਾਈ ਉਪਰ ਤਪੋਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਰਾਜਾ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
षਡ੍ਗੁਣੇਨ ਤਪੋਲੋਕਾਤ੍ਸਤ੍ਯਲੋਕੋ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਅਪੁਨਰ੍ਮਾਰਕਾ ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਹਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ
ਤਪੋਲੋਕ ਤੋਂ ਛੇ ਗੁਣਾ ਉਚਾਈ ਉਪਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਾਦਗਮ੍ਯਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵੀਮਯਮ੍ । ਸ ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰੋਸ੍ਯ ਮਯੋਦਿਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੂਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਦਿਮੁਨਿਸੇਵਿਤਮ੍ । ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਸੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੂਵਰਲੋਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਲੋਕ, ਮੂਨਿ ਜੀ।
ਧ੍ਰੁਵਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸੋਪਿ ਗਦਿਤੋ ਲੋਕਸਂਸ੍ਥਾਨਚਿਨ੍ਤਕੈਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਨਿਯੁਤਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕृਤਕਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ । ਜਨਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਕृਤਕਂ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਣਬਣੇ ਹਨ।