ਵਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਾਗਧਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਨਸਾ ਮਨ੍ਦਗਾਸ੍ਤਥਾ । ਵਙ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਭੂਯਿष੍ਠਾ ਮਾਗਧਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ । ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਾਨਸਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਨ੍ਦਗਾਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੰਗ, ਮਾਗਧ, ਮਾਨਸ ਤੇ ਮੰਦਗਾ ਲੋਕ ਹਨ। ਵੰਗ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਮਾਗਧ ਲੋਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਮਾਨਸ ਵੈਸ਼ ਹਨ ਤੇ ਮੰਦਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਤੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੂਰ੍ਯਰੂਪਧਰੋ ਮੁਨੇ । ਯਥੋਕ੍ਤੌਰਿਜ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ ॥ ੨,੪.
ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਤੁ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਲਯੇਨੇਵ ਵੇष੍ਟਿਤਃ ॥ ੨,੪.
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੁਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗੂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪੁष੍ਕਰਾਖ੍ਯੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤਃ । ਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਾਤ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੪.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੁਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਪੁष੍ਕਰੇ ਸਵਨਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਵੀਰੋऽਭਵਤ੍ਸੁਤਃ । ਧਾਤੁਕਿਸ਼੍ਚ ਤਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍षੇ ਨਾਮਚਿਹ੍ਨਿਤੇ । ਮਹਾਵੀਰਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਦ੍ਧਾਤੁਕੀਖਣ੍ਡਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਸਵਨਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੋ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਮਹਾਵੀਰ ਤੇ ਧਾਤੁਕੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਾਤੁਕੀਖੰਡ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਏਕਸ਼੍ਚਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤੋ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਃ । ਮਾਨਾਸੋਤ੍ਤਰਸਂਜ੍ਞੋ ਵੈ ਮਧ੍ਯਤੋ ਵਲਯਾਕृਤਿਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜੋ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗੂ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ । ਤਾਵਦੇਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਃ ॥ ੨,੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਤਨਾ ਹੀ ਚੌੜਾ ਵੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੂਰੀ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ।
ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪਵਲਯਂ ਮਧ੍ਯੇਨ ਵਿਭਜਨ੍ਨਿਵ । ਸ੍ਥਿਤੋਸੌ ਤੇਨ ਵਿਛਿਨ੍ਨਂ ਜਾਤਂ ਤਦ੍ਵਰ੍षਕਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਇਲਾਕੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਲਯਾਕਾਰਮੇਕੈਕਂ ਤਯੋਰ੍ਵਰ੍षਂ ਤਥਾ ਗਿਰਿਃ ॥ ੨,੪.
ਉਹਨਾਂ ਹਰ ਇਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੋਹੇ 'ਚ ਇਕ ਗਿਰੀ ਦੀ ਘੇਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਵਿਰਾਮਯਾ ਵਿਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਅਧਮੋਤ੍ਤਮੌ ਨ ਤੇष੍ਵਾਸ੍ਤਾਂ ਨ ਵਧ੍ਯਵਧਕੌ ਦ੍ਵਿਜ । ਨੇਰ੍ष੍ਯਾਸੂਯਾ ਭਯਂ ਦ੍ਵੇषੋ ਦੋषੋ ਲੋਭਾਦਿਕੋ ਨ ਚ ॥ ੨,੪.
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਕੋਈ ਘੱਟ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਧੀਆ; ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਨ ਵਾਲਾ। ਨਾ ਈਰਖਾ, ਨਾ ਵੈਰ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਲੋਭ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼।
ਮਹਾਪੀਤਂਬਹਿਰ੍ਵਰ੍षਂ ਧਾਤਕੀਖਣ੍ਡਮਨ੍ਤਤਃ । ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਸ਼ੌਲਸ੍ਯ ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾਦਿਸੇਵਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਦੇਵ-ਦੈਤ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਨृਤੇਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਂ ਦ੍ਵੀਪੇ ਪੁष੍ਕਰਸਂਜ੍ਞਿਤੇ । ਨ ਤਤ੍ਰ ਨਦ੍ਯਃ ਸ਼ੈਲਾ ਵਾ ਦ੍ਵੀਪੇ ਵਰ੍षਦ੍ਵਯਾਨ੍ਵਿਤੇ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਟਾਪੂ 'ਚ ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਪਹਾੜ।
ਤੁਲ੍ਯਪੇषਾਸ੍ਤੁ ਮਨੁਜਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਰੂਪਿਣਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਹੀਨਂ ਧਰ੍ਮਾਚਰਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਯੀਵਾਰ੍ਤਾਦਣ੍ਡਨੀਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਰਹਿਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਤੀ-ਅਸ਼ਰਮ ਦੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਹਨ, ਨਾ ਧਰਮ-ਕਰਮ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਨਾ ਸਜ਼ਾ-ਕਾਨੂੰਨ, ਨਾ ਸੇਵਾ।
ਵਰ੍षਦ੍ਵਯਂ ਤੁ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਭੌਮਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਯਮੁਤ੍ਤਮਃ । ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖਦਃ ਕਾਲੋ ਜਰਾਰੋਗਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਧਾਤਕੀਖਣ੍ਡਸਂਜ੍ਞੇऽਥ ਮਹਾਵੀਰੇ ਚ ਵੈ ਮੁਨੇ ॥ ੨,੪.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਤੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸੁਗਮ ਸੁਵਰਗ ਹਨ; ਹਰ ਰੁੱਤ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਸਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ 'ਚ ਵੱਡਾ ਨਯਗਰੋਧ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੇਵ-ਦੈਤ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸ੍ਵਾਦੂਦਕੇਨੋਦਧਿਨਾ ਪੁष੍ਕਰਃ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਃ । ਸਮੇਨ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਥਾ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚੋਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਹੀ ਬਰਾਬਰ, ਗੋਲ ਹੈ।
ਏਵਂ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਭਿਰਾਵृਤਾਃ । ਦ੍ਵੀਪਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣੌ ਪਰੌ ॥ ੨,੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਗਠਜੋੜ 'ਚ ਹਨ; ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਜੋੜ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ।
ਪਯਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸਮੁਦ੍ਰੇषੁ ਸਮਾਨਿ ਵੈ । ਨ੍ਯੂਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਤਾ ਤੇषਾਂ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੪.
ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਘਾਟ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਮਗ੍ਨੀਸਂਯੋਗਾਦੁਦ੍ਰੇਕਿਸਲਿਲੇ ਯਥ । ਤਥੇਨ੍ਦੁਵृਦ੍ਧੌ ਸਲਿਲਮਂਭੋਧੌ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੨,੪.
ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਲੀ 'ਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਵਧਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਅਨ੍ਯੂਨਾਨਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਹ੍ਰਸਂਤਿ ਚ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇष੍ਵਿਨ੍ਦੋਃ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ ॥ ੨,੪.
ਪਾਣੀ ਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਵਧਦਾ; ਚੰਦ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ, ਤੇ ਚੰਨਣ ਤੇ ਅਮਾਵਸ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਵਧਦਾ ਤੇ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨਿ ਵੈ । ਅਪਾਂ ਵृਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਣੋ ਦृष੍ਟੌ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀਣਾਂ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੨,੪.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਧਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੋਜਨਂ ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪੇ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । षਡ੍ਰਸਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਦੈਵ ਹਿ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ 'ਚ ਭੋਜਨ ਆਪ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਥੇ ਸਭ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਦੂਦਕਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਦृਸ੍ਯਤੇ ਲੋਕਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਭੂਮਿਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ॥ ੨,੪.
ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਲੋਕਸਥਿਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਗੁਣਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।
ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ੈਲੋ ਜੋਜਨਾਯੁਤਵਿਸ੍ਤृਤਃ । ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯੇਣਾਪਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਚਲੋ ਹਿ ਸਃ ॥ ੨,੪.
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਮਃ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਂ ਸ਼ੌਲਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਮਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਕਟਾਹੇਨ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਫਿਰ, ਹਨੇਰਾ ਉਸ ਖੋਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮਜਬੂਤ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ cosmic ਅੰਡੇ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਖੋਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਸੇਯਮੁਰ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਸਹੈਵਾਣ੍ਡਕਟਾਹੇਨ ਸਦ੍ਵੀਪਾਬ੍ਧਿਮਹੀਧਰਾ ॥ ੨,੪.
ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, cosmic ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ, ਦਵੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੇਯਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਗੁਣਾਧਿਕਾ । ਆਧਾਰਭੂ੬ ਆ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜਗਤਾਮਿਤਿ ॥ ੨,੪.
ਇਹੀ ਧਰਤੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ।
ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਰਕਾ ਵਿਪ੍ਰ ਭੁਵੋਧਃ ਸਲਿਲਸ੍ਯ ਚ । ਪਾਪਿਨੋ ਯੇषੁ ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਞ੍ਛृਣੁष੍ਵਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੨,੬.
ਪ੍ਰਾਚਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਪਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਣੋ।