ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਾਃ ਸੁਮਨੋਹਰਾਃ । ਵਰ੍षਾਚਲਾ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼੍ਚ ਵਾਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਧਕਾਰਕਃ । ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਰਤ੍ਨਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਹਿਨੀ ਹਯਸਨ੍ਨਿਭਃ ॥ ੨,੪.
ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵਾਮਨ, ਤੀਜਾ ਅੰਧਕਾਰਕ, ਚੌਥਾ ਰਤਨਸ਼ੈਲ, ਸਵਾਹਿਨੀ ਅਤੇ ਹਯਸੰਨਿਭ — ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਦਿਵਾਵृਤ੍ਪਞ੍ਚਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਾਨ੍ । ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਸ਼ੈਲੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਸ੍ਤ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਦ੍ਵੀਪਾਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਯੇ ਸ਼ੈਲਾ ਯਥਾ ਦ੍ਵੀਪਾਨਿ ਤੇ ਤਥਾ ॥ ੨,੪.
ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁੰਡਰੀਕਵਨ, ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਮਹਾ ਪਹਾੜ; ਹਰ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਟਾਪੂ ਵੀ ਹਨ।
ਵਰ੍षੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਤਥਾ ਸ਼ੈਲਵਰੇषੁ ਚ । ਨਿਵਸਂਤਿ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾਃ ਸਹ ਦੇਵਗਣੈਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੨,੪.
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਕਰਾਃ ਪੁष੍ਕਲਾ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤਿष੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਰਮੋਦਿਤਾਃ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰਾ, ਪੁਸ਼ਕਲਾ, ਧਨਿਆ ਤੇ ਤਿਸ਼ਿਆ — ਇਹ ਨਾਮ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਨਦੀਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਾਃ । ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ॥ ੨,੪.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਥੇ ਜੋ ਦਰਿਆ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ; ਉਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ।
ਗੌਰੀ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ ਚੈਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਨੋਜਵਾ । ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾ ਚ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਵਰ੍षਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ॥ ੨,੪.
ਗੌਰੀ, ਕਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ੍ਰਿ, ਮਨੋਜਵਾ, ਖ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ — ਇਹ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਪੁष੍ਕਾਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜਾਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਯਾਗੌ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚ ਇਜ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਸਨ੍ਨਿਧੌ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪੁਸ਼ਕਾਰਾਦਿਆ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕੇਨ ਚ । ਆਵृਤਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚ ਦ੍ਵੀਪਤੁਲ੍ਯੇਨ ਮਾਨਤਃ ॥ ੨,੪.
ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਂਵृਤਃ । ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੨,੪.
ਦਹੀਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ਾਕ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਪਿ ਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਪ੍ਤੈਵ ਤਨਯਾਸ੍ਤषਾਂ ਦਦੌ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਪ੍ਤ ਸਃ ॥ ੨,੪.
ਭਵਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕੇ ਦਿੱਤੇ।
ਜਲਦਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਮੁਕੁਮਾਰੋ ਮਰੀਚਕਃ । ਕੁਸੁਮੋਦਸ਼੍ਚ ਮੌਦਾਕਿਃ ਸਪ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ॥ ੨,੪.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਲਦਾ, ਕੁਮਾਰਾ, ਮੁਕੁਮਾਰਾ, ਮਰੀਚਕਾ, ਕੁਸੁਮੋਦਾ, ਮੌਦਾਕੀ ਤੇ ਮਹਾਦਰੁਮ ਸਨ।
ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਪਤ ਵਰ੍षਵਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਣਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੱਤ ਇਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤਤ੍ਰੋਦਯਗਿਰਿਰ੍ਜਲਾਧਾਰਸ੍ਤਥਾਪਰਃ । ਤਥਾ ਰੈਵਤਕਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ਤਥੈਵਾਸ੍ਤਗਿਰਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਆਮ੍ਬਿਕੇਯਸ੍ਤਥਾ ਰਮ੍ਯਃ ਕੇਸਰੀ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਦਯਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਲਾਧਾਰਾ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਰੈਵਤਕਾ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਅਸਤਗਿਰਿ, ਆਂਬਿਕੇਯਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੇਸਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼ਾਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਃ । ਯਤ੍ਰਤ੍ਯਵਾਤਸਂਸ੍ਪਾਰ੍ਸ਼ਾਦਾਹ੍ਲਾਦੋ ਜਾਯਤੇ ਪਰਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਸ਼ਾਕ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਾਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚ ਨਲਿਨੀ ਧੇਨੁਕਾ ਚ ਯਾ । ਇਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਵੇਣੁਕਾ ਚੈਵ ਗਭਸ੍ਤੀ ਸਪ੍ਤਮੀ ਤਥਾ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਹਨ: ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਨਲਿਨੀ, ਧੇਨੁਕਾ, ਇਕਸ਼ੁ, ਵੇਣੁਕਾ ਤੇ ਗਭਸਤੀ।
ਅਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਦ੍ਯੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਮਹੀਧਰਾਸ੍ਤਥਾ ਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੇ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਪਹਾੜ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਮੁਦਾਯੁਕ੍ਤਾ ਜਲਦਾਦਿषੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਰ੍षषੁ ਤੇ ਜਨਪਦਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਜੋ ਲੋਕ ਜਲਦਾ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਹਾਨਿਰ੍ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਘਰ੍षਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਮਰ੍ਯਾਦਾਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮੋ ਨਾਪਿ ਤੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ॥ ੨,੪.
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ। ਉਹਨਾਂ ਸੱਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਾਗਧਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਨਸਾ ਮਨ੍ਦਗਾਸ੍ਤਥਾ । ਵਙ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਭੂਯਿष੍ਠਾ ਮਾਗਧਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ । ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਾਨਸਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਨ੍ਦਗਾਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੰਗ, ਮਾਗਧ, ਮਾਨਸ ਤੇ ਮੰਦਗਾ ਲੋਕ ਹਨ। ਵੰਗ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਮਾਗਧ ਲੋਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਮਾਨਸ ਵੈਸ਼ ਹਨ ਤੇ ਮੰਦਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਤੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੂਰ੍ਯਰੂਪਧਰੋ ਮੁਨੇ । ਯਥੋਕ੍ਤੌਰਿਜ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ ॥ ੨,੪.
ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਤੁ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਲਯੇਨੇਵ ਵੇष੍ਟਿਤਃ ॥ ੨,੪.
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੁਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗੂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪੁष੍ਕਰਾਖ੍ਯੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤਃ । ਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਾਤ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੪.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੁਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਪੁष੍ਕਰੇ ਸਵਨਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਵੀਰੋऽਭਵਤ੍ਸੁਤਃ । ਧਾਤੁਕਿਸ਼੍ਚ ਤਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍षੇ ਨਾਮਚਿਹ੍ਨਿਤੇ । ਮਹਾਵੀਰਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਦ੍ਧਾਤੁਕੀਖਣ੍ਡਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਸਵਨਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੋ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਮਹਾਵੀਰ ਤੇ ਧਾਤੁਕੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਾਤੁਕੀਖੰਡ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਏਕਸ਼੍ਚਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤੋ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਃ । ਮਾਨਾਸੋਤ੍ਤਰਸਂਜ੍ਞੋ ਵੈ ਮਧ੍ਯਤੋ ਵਲਯਾਕृਤਿਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜੋ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗੂ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ । ਤਾਵਦੇਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਃ ॥ ੨,੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਤਨਾ ਹੀ ਚੌੜਾ ਵੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੂਰੀ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ।
ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪਵਲਯਂ ਮਧ੍ਯੇਨ ਵਿਭਜਨ੍ਨਿਵ । ਸ੍ਥਿਤੋਸੌ ਤੇਨ ਵਿਛਿਨ੍ਨਂ ਜਾਤਂ ਤਦ੍ਵਰ੍षਕਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਇਲਾਕੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਲਯਾਕਾਰਮੇਕੈਕਂ ਤਯੋਰ੍ਵਰ੍षਂ ਤਥਾ ਗਿਰਿਃ ॥ ੨,੪.
ਉਹਨਾਂ ਹਰ ਇਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੋਹੇ 'ਚ ਇਕ ਗਿਰੀ ਦੀ ਘੇਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਵਿਰਾਮਯਾ ਵਿਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।