ਸ਼੍ਵੇਤਞ੍ਚ ਹਰਿਤਂ ਚੈਵ ਵੈਦ੍ਯੁਤਂ ਮਾਨਸਂ ਤਥਾ । ਜੀਮੂਤਂ ਰੋਹਿਤਂ ਚੈਵ ਸੁਪ੍ਰਭਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਸਪ੍ਤੈਤਾਨਿ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਵੈ ॥ ੨,੪.
ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਰਿਤ, ਵਿਦਯੁਤ, ਮਾਨਸਾ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ, ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ — ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇ ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਕਪਿਲਾਸ਼੍ਚਾਰੁਣਾਃ ਪੀਤਾਃ ਕृष੍ਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ॥ ੨,੪.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਕਪਿਲ (ਭੂਰਾ), ਆਰੁਣ (ਲਾਲ), ਪੀਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਕਾਲਾ), ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਜਨ੍ਤਿਤਮ੍ । ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਮਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਵਾਯੁਭੂਤਂ ਮਖਸ਼੍ਰੇष੍ਠੈਰ੍ਯਜ੍ਵਨੋ ਯਜ੍ਞਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ — ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਵਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਨਾਮਤ੍ਰ ਸਾਨ੍ਨਧ੍ਯਮਤੀਵ ਸੁਮਨੋਹਰੇ । ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਕਾਰਕਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੁਹਣਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਏष ਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸੁਰੋਦੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਚ੍ਛਾਲ੍ਮਲਸ੍ਯੈਵ ਸਮੇਨ ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੪.
ਇਹ ਟਾਪੂ 'ਸੁਰੋਦਾ' ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਸੁਰੋਦਕਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੪.
ਸੁਰੋਦਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੁਸ਼ਾ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤਃ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਸਪ੍ਤ ਪੁਤ੍ਰਾਞ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਤਾਨ੍ ॥ ੨,੪.
ਹੁਣ ਕੁਸ਼ਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।
ਉਦ੍ਭਿਦੋ ਵੇਣੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵੇਰਥੋ ਲਮ੍ਬਨੋ ਧृਤਿਃ । ਪ੍ਰਭਾਕਰੋਤਿਕਪਿਲਸ੍ਤਨ੍ਨਾਮਾ ਵਰ੍षਪਦ੍ਧਤਿਃ ॥ ੨,੪.
ਉਦਭਿਦ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਵੇਰਥ, ਲੰਬਨ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਅਤੇ ਕਪਿਲ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ 'ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਸਨ੍ਤਿ ਮਨੁਜਾਃ ਸਹ ਦੈਤੇ ਯਦਾਨਵੈਃ । ਤਥੈਵ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਕਿਂਪੁਰੁषਾਦਯਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਨਿਜਾਨੁष੍ਠਾਨਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਦਮਿਨਃ ਸ਼ੁष੍ਮਿਣਃ ਸ੍ਨੇਹਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੀ ਚਾਰ ਵਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ 'ਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦਮਿਨ, ਸ਼ੁਸ਼ਮਿਨ, ਸਨੇਹਾ ਅਤੇ ਮੰਦੇਹ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਰਮੋਦਿਤਾਃ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਥੋਸ੍ਕਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਾਧਿਕਾਰੋਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਤੇ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਂ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ । ਯਜਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਪਯਨ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਮਧਿਕਾਰਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੁਸ਼ਾ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਲੋਕ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਰੁਮੋ ਹੇਮਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਦ੍ਯਤਿਮਾਨ੍ ਪੁष੍ਪਵਾਂਸ੍ਤਥਾ । ਕੁਸ਼ਸ਼ਯੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮੋ ਮਨ੍ਦਰਾਚਲਃ ॥ ੨,੪.
ਵਿਦਰੂਮ, ਹੇਮਸ਼ੈਲ, ਦਿਉਤਿਮਾਨ, ਪੁਸ਼ਪਵਨ, ਕੁਸ਼ਸ਼ਯ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਮੰਦਰਾਚਲ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾਚਲਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੀਪੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਮਾਨ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੨,੪.
ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਉਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਵੀ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਧੂਤਪਾਪਾ ਸ਼ਿਵਾ ਚੈਵ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਂਮਤਿਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਦ੍ਯੁਦਮ੍ਭਾ ਮਹੀ ਚਾਨ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪ ਹਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ ॥ ੨,੪.
ਧੂਤਪਾਪਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪਵਿਤਰਾ, ਸੰਮਤਿ, ਵਿਦਯੁਦੰਭਾ, ਮਹੀ ਅਤੇ ਸਰਵਪਾਪਹਰਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਦ੍ਯਸ੍ਤਥਾਚਲਾਃ । ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਗੁਸ਼ਸ੍ਤਮ੍ਬਃ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਦਰਿਆ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ; ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਗੁਸ਼ਸਤੰਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸ ਦ੍ਵੀਪੋ ਘृਤੋਦੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ । ਘृਤੋਦਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰੋ ਵੈ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਂਵृਤਃ ॥ ੨,੪.
ਉਹ ਟਾਪੂ, ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਘੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਘੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੋ ਮਹਾਭਾਗ ਸ਼੍ਰੁਯਤਾਞ੍ਚਾਪਰੋ ਮਹਾਨ੍ । ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ॥ ੨,੪.
ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਸੁਣੋ — ਕ੍ਰੌਂਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇ ਦ੍ਯੁਤਿਮਤਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇषਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹੀਪਤਿਃ ॥ ੨,੪.
ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ, ਦਿਉਤਿਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ 'ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕੁਸ਼ਲੋ ਮਲ੍ਲਗਸ਼੍ਚੋष੍ਣਃ ਪੀਵਰੋਥਾਨ੍ਧਕਾਰਕਃ । ਮੁਨਿਸ਼੍ਚ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਤਤ੍ਸੁਤਾ ਮੁਨੇ ॥ ੨,੪.
ਕੁਸ਼ਲਾ, ਮੱਲਗ, ਉਸ਼ਣਾ, ਪੀਵਰ, ਅੰਧਕਾਰਕ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ — ਇਹ ਸੱਤ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਮੁਨੀ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਾਃ ਸੁਮਨੋਹਰਾਃ । ਵਰ੍षਾਚਲਾ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼੍ਚ ਵਾਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਧਕਾਰਕਃ । ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਰਤ੍ਨਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਹਿਨੀ ਹਯਸਨ੍ਨਿਭਃ ॥ ੨,੪.
ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵਾਮਨ, ਤੀਜਾ ਅੰਧਕਾਰਕ, ਚੌਥਾ ਰਤਨਸ਼ੈਲ, ਸਵਾਹਿਨੀ ਅਤੇ ਹਯਸੰਨਿਭ — ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਦਿਵਾਵृਤ੍ਪਞ੍ਚਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਾਨ੍ । ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਸ਼ੈਲੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਸ੍ਤ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਦ੍ਵੀਪਾਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਯੇ ਸ਼ੈਲਾ ਯਥਾ ਦ੍ਵੀਪਾਨਿ ਤੇ ਤਥਾ ॥ ੨,੪.
ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁੰਡਰੀਕਵਨ, ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਮਹਾ ਪਹਾੜ; ਹਰ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਟਾਪੂ ਵੀ ਹਨ।
ਵਰ੍षੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਤਥਾ ਸ਼ੈਲਵਰੇषੁ ਚ । ਨਿਵਸਂਤਿ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾਃ ਸਹ ਦੇਵਗਣੈਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੨,੪.
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਕਰਾਃ ਪੁष੍ਕਲਾ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤਿष੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਰਮੋਦਿਤਾਃ ॥ ੨,੪.
ਪੁਸ਼ਕਰਾ, ਪੁਸ਼ਕਲਾ, ਧਨਿਆ ਤੇ ਤਿਸ਼ਿਆ — ਇਹ ਨਾਮ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਨਦੀਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਾਃ । ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ॥ ੨,੪.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਥੇ ਜੋ ਦਰਿਆ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ; ਉਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ।
ਗੌਰੀ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ ਚੈਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਨੋਜਵਾ । ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾ ਚ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਵਰ੍षਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ॥ ੨,੪.
ਗੌਰੀ, ਕਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ੍ਰਿ, ਮਨੋਜਵਾ, ਖ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ — ਇਹ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਪੁष੍ਕਾਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜਾਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਯਾਗੌ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚ ਇਜ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਸਨ੍ਨਿਧੌ ॥ ੨,੪.
ਉਥੇ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪੁਸ਼ਕਾਰਾਦਿਆ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕੇਨ ਚ । ਆਵृਤਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚ ਦ੍ਵੀਪਤੁਲ੍ਯੇਨ ਮਾਨਤਃ ॥ ੨,੪.
ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਂਵृਤਃ । ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੨,੪.
ਦਹੀਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ਾਕ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।