ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਵਿਨਿष੍ਕਾਨ੍ਤਾ ਪ੍ਲਾਵਯਿਤ੍ਵੇਨ੍ਦੁਮਣਡਲਮ੍ । ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਃ ਪੁਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਗਙ੍ਗਾ ਪਤਤਿ ਵੈ ਦਿਵਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਤਤ੍ਰ ਪਤਿਤਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ । ਸੀਤਾ ਚਾਲਕਨਨ੍ਦਾ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭਦਾ ਚ ਵੈ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਥੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਚਾਰ ਵੱਲ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸੀਤਾ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ, ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁਰਭਦਾ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।
ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਣ ਸ਼ੈਲਾਤ੍ ਸੀਤਾ ਤੁ ਸ਼ੈਲਂ ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਾ । ਤਤਸ਼੍ਵ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਵਰ੍षੇਣ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵੇਨੈਤਿ ਸਾਰ੍ਣਵਮ੍
ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵਾਲਕਨਨ੍ਦਾਪਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਨੈਤ੍ਯ ਭਾਰਤਮ੍ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਾਗਰਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਭੇਦਾ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਕਾਨੰਦਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਵਿਮਗਿਰੀਨਤੀਤ੍ਯ ਸਕਲਾਂਸ੍ਤਤਃ । ਪਸ਼੍ਵਿਮਂ ਕੇਤੁਮਾਲਾਖ੍ਯਂ ਵष ਗਤ੍ਵੈਤਿ ਸਾਗਰਮ੍
ਚਕਸ਼ੁ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਦ੍ਰਾ ਤਥੋਤ੍ਤਰਗਿਰੀਨੁਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਵ ਤਥਾ ਕੁਰੂਨ੍ । ਅਤੀਤ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮਮ੍ਭੋਧਿਂ ਸਮਬ੍ਯੋਤਿ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਭਦ੍ਰਾ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਆਨੀਲਨਿषਧਾਯਾਮੌ ਮਾਲ੍ਯਵਦੂ-ਗਨ੍ਧਮਾਦਨੌ । ਤਯੋਰ੍ਮ੍ਮਧ੍ਯਗਤੋ ਮੇਰੁਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਆਨੀਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੋ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਮਾਲਯਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਸਰ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤਾਃ ਕੇਤੁਮਾਲਾਸ਼੍ਵ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਃ ਕੁਰਵਸ੍ਤਥਾ । ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਲੋਕਪਹ੍ਮਸ੍ਯ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾ ਸ਼ੈਲਬਾਹ੍ਮਤਃ
ਭਾਰਤ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਕੁਰੂ — ਇਹ ਲੋਕ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਹਨ।
ਜਠਰੋ ਦੇਵਕੂਟਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਵੁਭੌ । ਤੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਾਯਾਮਾਵਾਨੀਲਨਿषਧਾਯਤੌ
ਜਠਰ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਦੋ ਹੱਦ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਹ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਆਨੀਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਗਨ੍ਧਮਾਦਨ-ਕੈਲਾਸੌ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਪਸ਼੍ਚਾਯਤਾਵੁਭੌ । ਅਸ਼ੀਤਿਯੋਜਨਾਯਾਮਾਵਰ੍ਣਾਵਾਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਗੰਧਮਾਦਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਦੋ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ eighty ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਨਿषਧਃ ਪਾਰਿਪਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਵੁਭੌ । ਮੇਰੋਃ ਪਰਿਚਮਦਿਗਭਾਗੇ ਯਤਾ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੌ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤੌ
ਨਿਸ਼ਧ ਅਤੇ ਪਾਰਿਸ਼ਾਤ੍ਰ ਦੋ ਹੱਦ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਹ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਵृਹ੍ਗੋ ਜਾਰੁਧਿਸ਼੍ਚੈਵ ਉਤ੍ਤਰੌ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਤੌ । ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਪਸ਼੍ਵਾਯਤਾਵੇਤਾਵਰ੍ਣਵਾਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਰੁਧਿ ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਹ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਸ੍ਤਵ । ਜਠਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਮੇਰੋਸ੍ਤੇषਾਂ ਦ੍ਰੌ ਦ੍ਰੌ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਠਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਹੱਦ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਮੈਰੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕੇਸਰਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ । ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਤਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨੇ ! ਤੇषਾਮਤੀਵ ਹਿ ਮਨੋਰਮਾਃ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਜੋ ਕੇਸਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੀਤਾਂਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਸ਼ੈਲਾਨਾਮਨ੍ਤਰੇ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਾਃ । ਸੁਰਮ੍ਯਾਣਿ ਤਥਾ ਤਾਸੁ ਕਾਨਨਾਨਿ ਪੁਰਾਣਿ ਚ
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ-ਵਿष੍ਣਵਗ੍ਨਿਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਦੇਵਾਨਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ੍ । ਤਾਸ੍ਵਾਯਤਨਵਰ੍षਾਣਿ ਜੁष੍ਟਾਨਿ ਵਰਕਿਨ੍ਨਰੈਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕਿੰਨਰ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਗਨ੍ਘਰ੍ਵ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਤਥਾ ਦੈਤੇਯਦਾਨਵਾਃ । ਕ੍ਰੀੜਨ੍ਤਿ ਤਾਸੁ ਰਮ੍ਯਾਸੁ ਸ਼ੈਲਦ੍ਰੋਣੀष੍ਵਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍
ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।
ਭੌਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾ ਧਰ੍ਮ੍ਮਿਣਾਮਾਲਯਾ ਮੁਨੇ । ਨੈਤੇषੁ ਪਾਪਕਰ੍ਮ੍ਮਣੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰਾਸ੍ਤੇ ਹਯਸ਼ਿਰਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਵਰਾਹਃ ਕੇਤੁਮਾਲੇ ਤੁ ਭਾਰਤੇ ਕੂਰ੍ਮ੍ਮਰੂਪਧृਕ੍
ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਯਸ਼ੀਰ ਵਜੋਂ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦਵਿਜ; ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਰਾ੍ਹਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯਰੂਪਸ਼੍ਵ ਗੋਵਿਨ੍ਦਃ ਕੁਰੁष੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦ੍ਦਨਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗੋ ਹਰਿਃ
ਕੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦਾ ਮਤਸ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ; ਹਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਯਾਧਾਰਭੂਤੋऽਸੌ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਸ੍ਤੇऽਖਿਲਾਤ੍ਮਕਃ । ਯਾਨਿ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਦੀਨਿ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯष੍ਟੌ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਨ ਤੇषੁ ਸ਼ੋਕੋ ਨਾਯਾਸੋ ਨੋਦ੍ਵੇਗਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਭਯਾਦਿਕਮ੍
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ, ਨਾ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਡਰ ਆਦਿ ਦੀ ਚਿੰਤਾ।
ਸੁਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਃ । ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਥਿਰਾਯੁषਃ
ਉਥੇ ਲੋਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤੇषੁ ਵਰ੍षਤੇ ਦੇਵੋ ਭੌਮਾਨ੍ਯਮ੍ਭਾਂਸਿ ਤੇषੁ ਵੈ । ਕृਤ-ਤ੍ਰੇਤਾਦਿਕਾ ਨੈਵ ਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਕਲ੍ਪਨਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਕੁਲਾਚਲਾਃ । ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਵ ਸ਼ਤਸ਼ਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਹਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਉਤ੍ਤਰਂ ਯਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਸ਼੍ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਵਰ੍षਂ ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਤਿਃ ॥ ੨,੩.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋਸ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰਿਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਪਵਰ੍ਗਂ ਚ ਗਚ੍ਛਤਾਮ੍ ॥ ੨,੩.
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਲਯਃ ਸਹ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਵਤਃ । ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰੀਯਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਾਤ੍ਰ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ॥ ੨,੩.
ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਰਿਕਸ਼, ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਪਾਰੀਯਾਤ੍ਰ — ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਅਤਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਸੁਕ੍ਤਿਮਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਵੈ । ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਂ ਨਰਕਂ ਚਾਪਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਤਃ ਪੁਰੁषਾ ਮੁਨੇ ॥ ੨,੩.
ਇਥੋਂ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਕਰਮ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਤਾਂ ਤਿਰਯਕ ਜਨਮ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਇਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗਮ੍ਯਤੇ । ਨ ਖ੍ਲਵਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਭੂਮੌ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੨,੩.
ਇਥੋਂ ਹੀ ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ, ਵਿਚਲਾ ਤੇ ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।
ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਨਵਭਾਦਾਨ੍ਨਸ਼ਾਮਯ । ਇਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਃ ਕਸੇਰੁਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣਾਂ ਗਭਸ੍ਤਿਮਾਨ੍ ॥ ੨,੩.
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਭਾਗ ਹਨ: ਇੰਦਰਦਵੀਪ, ਕੇਸੇਰੂ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ,