ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ । ਕਥਿਤੋ ਭਵਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ! ਸਰ੍ਗਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ਼੍ਚ ਮੇ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਕਲਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭੁਵਃ
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਡਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਸਾਗਰਾ ਦ੍ਰੀਪਾਸ੍ਤਥਾ ਵਰ੍षਾਣਿ ਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ । ਵਨਾਨਿ ਸਰਿਤਃ ਪੁਰ੍ਥ੍ਯੌ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾ ਮਨੇ
ਕਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਾਸਥਾਵਾਂ ਹਨ?
ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਯਦਾਧਾਰਂ ਯਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਸ੍ਯ ਚ ਮੁਨੇ ! ਯਥਾਵਦ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਪ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹਦੀ ਸੁਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸ਼੍ਵੂਯਤਾਮੇਤ੍ਤ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ ਗਦਤੋ ਮਮ । ਨਾਸ੍ਯ ਵਰ੍ष ਸ਼ਤੇਨਾਪਿ ਵਕ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਹਿ ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਜਮ੍ਬੂ-ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਹ੍ਵਯੌ ਦ੍ਰੀਪੌ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਸ਼ਚਾਪਰੋ ਦ੍ਰਿਜ । ਕੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਕਃ ਪੁष੍ਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮਃ
ਜੰਬੂ ਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੋ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਹੋਰ ਇੱਕ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ! ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸੱਤਵਾਂ ਹਨ।
ਏਤੇ ਦ੍ਰੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਭਿਰਾਵृਤਾਃ । ਲਵਣੇਕ੍ਸ਼ੁ-ਸੁਰਾ-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿ-ਦੁਗ੍ਧ-ਜਲੈਃਸਮਮ੍
ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੂਧ ਤੇ ਪਾਣੀ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਰੀਪਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮੈਰੁਰ੍ਮ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ! ਮਧ੍ਯੇ ਕਨਕਪਰ੍ਵ੍ਵਤਃ
ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋੜਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੂਦੂਰ੍ਧ੍ਨ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਸੌਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਉਪਰ ਤੀਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੂਲੇ षੋੜਸ਼ਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ । ਭੂਪਦ੍ਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਚੌੜਾਈ ਸੌਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਭੂ-ਕਮਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪਤਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਹਿਮਵਾਨ੍ ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਨਿषਧਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ । ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਵ ਸ਼੍ਵृਙ੍ਗੀ ਚ ਉਤ੍ਤਰੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ
ਹਿਮਾਵਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਨ। ਨੀਲਾ, ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣੌ ਦ੍ਰੌ ਮਧ੍ਯੌ ਦਸ਼ਹੀਨਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਦ੍ਰਿਤਯੋਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ਤਾਵਦਵਿਸ੍ਤਾਰਿਣਸ਼੍ਵ ਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬਰ੍षਂ ਤਤਃ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਵਾਨ੍ਯਨ੍ਮੇਰੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤੋ ਦ੍ਰਿਜ
ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਹੋਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ!
ਰਮ੍ਯਕਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਵਰ੍षਂ ਤਸ੍ਯੈਵਾਨੁ ਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰਾਃਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾ ਵੈ ਭਾਰਤਂ ਤਥਾ
ਰਮਯਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿਰਣਮਯ ਹੈ। ਉੱਤਰਕੁਰੁ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਹੈ।
ਨਵਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਮੇਕੈਕਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਰਿਜਸਤ੍ਤਮ੍ ! ਇਲਾਵृਤਞ੍ਚ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸੌਵਰ੍ਣੋ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਛਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਮੇਰੋਸ਼੍ਵਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤੁ ਨਵਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ । ਇਲਾਵृਤਂ ਮਹਾਭਾਗ ! ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਵਾਤ੍ਰ ਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਭਾਗ, ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਰਚਿਤਾ ਮਰੋਰ੍ਯੋਜਨਾਯੁਤਮੁਚ੍ਛਿਤਾਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਦਰੋ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਵਿਪੁਲਃ ਪਸ਼੍ਵਿਮੇ ਪਾਸ਼੍ਵ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦਮ੍ਬਸ੍ਤੇषੁ ਜਮ੍ਬੂਸ਼੍ਵ ਪਿਪ੍ਪਲੋ ਵਟ ਏਵ ਚ । ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼ਾਤਤਾਯਾਮਾਃ ਪਾਦਪਾ ਗਿਰਿਕੇਤਵਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ, ਜੰਬੂ, ਪਿੱਪਲ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਰੀਪਸ੍ਯ ਸਾ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਨਾਮਹੇਤੁਰ੍ਮਹਾਮੁਨੇ । ਮਹਾਗਜਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਾਨਿ ਵੈ
ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਥੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਭੂਭृਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਰਸੇਨ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾ ਤਤ੍ਰ ਜਮ੍ਬੂਨਦੀਤਿ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਸ ਤੋਂ ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਸਰਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਸਾ ਚ ਪੀਯਤੇ ਤਨ੍ਨਿਵਾਸਿਭਿਃ । ਨਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨ ਚ ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਨ ਜਰਾ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਬੁਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮਨਸਾਂ ਜਨਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ । ਤੀਰਮृਤ੍ ਤਦੂਰਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਵਾਯੁਵਿਸ਼ੋषਿਤਾ । ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਾਖ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸਿਦ੍ਧਭੂषਣਮ੍
ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਸਾਫ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਦਾ ਝਾਗ ਹਲਕੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਮੇਰੋਃ ਕੇਤੁਮਾਲਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ । ਵਰ੍षੇ ਦ੍ਰ ਤੁ ਮੁਨਿਸ਼੍ਵष੍ਠ! ਤਯੋਰ੍ਮ੍ਮਧ੍ਯੇ ਇਲਾਵृਤਮ੍
ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਹੈ। ਮੁਨੀ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਵਨਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਗਨ੍ਦਮਾਦਨਮ੍ । ਵੈਭ੍ਰਾਜਂ ਪਸ਼੍ਵਿਮੇ ਤਦੂਦੁਤ੍ਤਰੇ ਨਨ੍ਦਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੈਤਰਰਥ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਭ੍ਰਾਜ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੰਦਨ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਅਰੁਣੋਦਂ ਮਹਾਭਦ੍ਰਮਸਿਤੋਧਂ ਸਮਾਨਸਮ੍ । ਸਰੋਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦੇਵਭੋਗ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦਾ
ਅਰੁਣੋਦਾ, ਮਹਾਭਦ੍ਰ, ਅਸਿਤੋਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮਾਨਾ — ਇਹ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੋਗ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਤਸ਼੍ਵਕ੍ਰਮੁਞ੍ਜਸ਼੍ਵ ਕੁਰਰੀ ਮਾਲ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤਥਾ । ਵੈਕਙ੍ਕਪ੍ਰਮੁਖਾ ਮੈਰੋਃਪੂਰ੍ਵ੍ਵਤਃ ਕੇਸ਼ਰਾਚਲਾਃ । ਤ੍ਰਿਕੂਟਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪਤਙ੍ਗੋ ਰੁਚਕਸ੍ਯਥਾ
ਸ਼ੀਤਾਂਤ, ਸ਼ਵਕ੍ਰਮੁੰਜ, ਕੁਰਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲਯਵਾਨ, ਵੈਕੰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਇਹ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਪਤੰਗ ਅਤੇ ਰੁਚਕ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।
ਨਿषਧਾਦ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕੇਸਰਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ । ਸ਼ਿਖਿਵਾਸਾਃ ਸਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਕਪਿਲੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਜਾਰੁਧਿਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤਦੂਤ੍ ਪਸ਼੍ਵਿਮੇ ਕੇਸਰਾਚਲਾਃ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਸ਼ਿਖਿਵਾਸ, ਸਵੈਦੂਰੀ, ਕਪਿਲ, ਗੰਧਮਾਦਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਰੁਧੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਮੇਰੋਰਨਨ੍ਤਰਾਙ੍ਗषੁਂ ਜਠਰਾਦਿष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ਼ਙ੍ਖਕੂਟੋऽਥ ऋषਭੋ ਹਂਸੋ ਨਾਗਸ੍ਤਥਾਪਰਃ। ਕਾਲਞ੍ਜਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਵ ਤਥਾ ਉਤ੍ਤਰੇ ਕੇਸ਼ਰਾਚਲਾਃ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਠਰ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖਕੂਟ, ਸ਼ਭ, ਹੰਸ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਲੰਜਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਦਸ਼ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਮਹਾਪੁਰੀ । ਮੇਰੋਰੁਪਰਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃਪ੍ਰਥਿਤਾ ਦਿਵਿ
ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵੱਡੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਸ਼੍ਵਾਸ਼ष੍ਟੌ ਦਿਸ਼ਾਸੁ ਵਿਦਿਸ਼ਾਸੁ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਲੋਕਪਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪ੍ਰਵਰਾਃਪੁਰਃ
ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਅਠਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਲੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ।