ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਰਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇऽਤ੍ਯਜਨ੍ਮੁਨੇ । ਅਜਾਯਤ ਚ ਵਿਪ੍ਰੋऽਸੌ ਯੋਗਿਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰੇ ਕੁਲੇ
ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਉਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ।
ਮੈਤ੍ਰਯ । ਤਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਪੁਨਃ । ਸੁਮਤੇਸ੍ਤੇਜਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਮੈਤ੍ਰੇਯ: ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਫਿਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰਦਯੁਮਨ ਜਨਮਿਆ।
ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਃ । ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤ੍ਤੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਭੁਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਥੋਦ੍ਗੀਥਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤੋ ਵਿਭੁਃ । ਪृਥੁਸ੍ਤਤੋऽਭਵਨ੍ਨਕ੍ਤੋ ਨਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗਯਃ ਸੁਤਃ
ਭੂਵ ਤੋਂ ਉਦਗੀਥ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਤਾਰ। ਪ੍ਰਥੁ ਤੋਂ ਨਕਤਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਨਕਤਾ ਤੋਂ ਗਯਾ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਨਰੋ ਗਯਸ੍ਯ ਤਨਯਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਦ੍ ਵਿਰਾਟ੍ ਤਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ੍ਯੋ ਧੀਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਜਾਯਤ
ਗਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਾਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤਸ਼੍ਚਾਭੂਨੂਮਨਸ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ । ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤ੍ਵष੍ਟੁਸ਼੍ਚ ਵਿਰਜੋ ਰਜਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਭੂਤ੍ ਸੁਤਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਮਨਾਸਯੁ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਤਵਸ਼ਟਾ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਜਾ ਸੀ।
ਸ਼ਤਜਿਦ੍ਰਜਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਮਨਨੇ । ਵਿਸ਼ਗੂਜ੍ਯੋਤਿਃਪ੍ਰਧਾਨਾਸ੍ਤੇ ਯੈਰਿਮਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਸ਼ਤਜਿੱਦ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ਗੂ ਤੇ ਜੋਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਈ।
ਤੈਰਿਦਂ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਨਵਭੇਦਮਲਙ੍ਗਤਮ । ਤੇषਾਂ ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸੂਤੈਸ਼੍ਚ ਭੁਕ੍ਤੇਯੇਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਨੂੰ ਨੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ।
ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਸਰ੍ਗੇਣ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਹ੍ਮ ਕ੍ਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਬਣੇ।
ਏष ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯੇਨੇਦਂ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਵਾਰਾਹੇ ਤੁ ਮੁਨੇ ! ਕਲ੍ਪੇ ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਵਾਨ੍ਤਰਾਧਿਪਃ
ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰਿਆ। ਪਰ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਅਧੀਨ ਸੀ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ । ਕਥਿਤੋ ਭਵਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ! ਸਰ੍ਗਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ਼੍ਚ ਮੇ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਕਲਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭੁਵਃ
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਡਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਸਾਗਰਾ ਦ੍ਰੀਪਾਸ੍ਤਥਾ ਵਰ੍षਾਣਿ ਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ । ਵਨਾਨਿ ਸਰਿਤਃ ਪੁਰ੍ਥ੍ਯੌ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾ ਮਨੇ
ਕਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਾਸਥਾਵਾਂ ਹਨ?
ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਯਦਾਧਾਰਂ ਯਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਸ੍ਯ ਚ ਮੁਨੇ ! ਯਥਾਵਦ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਪ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹਦੀ ਸੁਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸ਼੍ਵੂਯਤਾਮੇਤ੍ਤ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ ਗਦਤੋ ਮਮ । ਨਾਸ੍ਯ ਵਰ੍ष ਸ਼ਤੇਨਾਪਿ ਵਕ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਹਿ ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਜਮ੍ਬੂ-ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਹ੍ਵਯੌ ਦ੍ਰੀਪੌ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਸ਼ਚਾਪਰੋ ਦ੍ਰਿਜ । ਕੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਕਃ ਪੁष੍ਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮਃ
ਜੰਬੂ ਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੋ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਹੋਰ ਇੱਕ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ! ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸੱਤਵਾਂ ਹਨ।
ਏਤੇ ਦ੍ਰੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਭਿਰਾਵृਤਾਃ । ਲਵਣੇਕ੍ਸ਼ੁ-ਸੁਰਾ-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿ-ਦੁਗ੍ਧ-ਜਲੈਃਸਮਮ੍
ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੂਧ ਤੇ ਪਾਣੀ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਰੀਪਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮੈਰੁਰ੍ਮ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ! ਮਧ੍ਯੇ ਕਨਕਪਰ੍ਵ੍ਵਤਃ
ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋੜਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੂਦੂਰ੍ਧ੍ਨ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਸੌਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਉਪਰ ਤੀਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੂਲੇ षੋੜਸ਼ਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ । ਭੂਪਦ੍ਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਚੌੜਾਈ ਸੌਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਭੂ-ਕਮਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪਤਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਹਿਮਵਾਨ੍ ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਨਿषਧਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ । ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਵ ਸ਼੍ਵृਙ੍ਗੀ ਚ ਉਤ੍ਤਰੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ
ਹਿਮਾਵਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਨ। ਨੀਲਾ, ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣੌ ਦ੍ਰੌ ਮਧ੍ਯੌ ਦਸ਼ਹੀਨਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਦ੍ਰਿਤਯੋਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ਤਾਵਦਵਿਸ੍ਤਾਰਿਣਸ਼੍ਵ ਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬਰ੍षਂ ਤਤਃ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਵਾਨ੍ਯਨ੍ਮੇਰੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤੋ ਦ੍ਰਿਜ
ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਹੋਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ!
ਰਮ੍ਯਕਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਵਰ੍षਂ ਤਸ੍ਯੈਵਾਨੁ ਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰਾਃਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾ ਵੈ ਭਾਰਤਂ ਤਥਾ
ਰਮਯਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿਰਣਮਯ ਹੈ। ਉੱਤਰਕੁਰੁ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਹੈ।
ਨਵਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਮੇਕੈਕਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਰਿਜਸਤ੍ਤਮ੍ ! ਇਲਾਵृਤਞ੍ਚ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸੌਵਰ੍ਣੋ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਛਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਮੇਰੋਸ਼੍ਵਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤੁ ਨਵਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ । ਇਲਾਵृਤਂ ਮਹਾਭਾਗ ! ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਵਾਤ੍ਰ ਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਭਾਗ, ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਰਚਿਤਾ ਮਰੋਰ੍ਯੋਜਨਾਯੁਤਮੁਚ੍ਛਿਤਾਃ
ਇਹ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਦਰੋ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਵਿਪੁਲਃ ਪਸ਼੍ਵਿਮੇ ਪਾਸ਼੍ਵ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦਮ੍ਬਸ੍ਤੇषੁ ਜਮ੍ਬੂਸ਼੍ਵ ਪਿਪ੍ਪਲੋ ਵਟ ਏਵ ਚ । ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼ਾਤਤਾਯਾਮਾਃ ਪਾਦਪਾ ਗਿਰਿਕੇਤਵਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ, ਜੰਬੂ, ਪਿੱਪਲ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਰੀਪਸ੍ਯ ਸਾ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਨਾਮਹੇਤੁਰ੍ਮਹਾਮੁਨੇ । ਮਹਾਗਜਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਾਨਿ ਵੈ
ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਥੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਭੂਭृਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਰਸੇਨ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾ ਤਤ੍ਰ ਜਮ੍ਬੂਨਦੀਤਿ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਸ ਤੋਂ ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।