ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਖਿਲਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਪੁਰੁषਾਵ੍ਯਾਕृਤਮਯਂ ਭੂषਣਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਵਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਪ੍ਰਕਟ ਪੁਰਖ ਦੇ ਰੂਪ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਭੂषਣਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਥਂ ਯਚ੍ਚੈਤਦਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ ੧,੨੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾਪ੍ਰਮੇਯਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵੇ । ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਂ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਮਮਾ ਭਵਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਣਗਣੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਨਿਰ੍ਲੇਪਮਗੁਣਾਮਲਮ੍ । ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਕੌਸ੍ਤੁਭਮਣਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੨.
ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ — ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ — ਟਿਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਸਂਸ੍ਥਾਨਧਰਮਨਨ੍ਤੇਨ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰਪ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਗਦਾਰੂਪੇਣ ਮਾਧਵੇ ॥ ੧,੨੨.
ਮੁੱਖ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਾਧਵ ਵਿਚ ਗਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਅਨੰਤ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਂ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾਹਙ੍ਕਾਰਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸ਼ਂਖਰੂਪੇਣ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਰੂਪੇਣ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਭਗਵਾਨ ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਬਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਚਲਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜਵੇਨਾਨ੍ਤਾਰਿਤਾਨਿਲਮ੍ । ਚਕ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਮਨੋ ਧਤ੍ਤੇ ਵਿष੍ਣੁਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਮਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਾਇਤ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਰੂਪਾ ਤੁ ਯਾ ਮਾਲਾ ਵੈਜਯਨ੍ਤੀ ਗਦਾਭृਤਃ । ਸਾ ਭੂਤਹੇਤੁਸਂਘਾਤਾ ਭੂਤਮਾਲਾ ਚ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੧,੨੨.
ਵੈਜਯੰਤੀਆਂ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਯਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਬੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਵੈ । ਸ਼ਰਰੂਪਾਣ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਤਾਨਿ ਧਤ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੨੨.
ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ; ਜਨਾਰਦਨ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਯਚ੍ਚਾਸਿਰਤ੍ਨਮਚ੍ਯੁਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਮਯ ਤੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਵਿਦ੍ਯਾਕੋਸ਼ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਅਚੁਤ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਪੁਮਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਮੇਵ ਚ । ਭੂਤਾਨਿ ਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ੇ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰਾ — ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੱਤ, ਮਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ — ਟਿਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਭੂषਣਸਂਸ੍ਥਾਨਸ੍ਵਰੂਪਂ ਰੂਪਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਬਿਭਾਰ੍ਤਿ ਮਾਯਾਰੂਪੋਸੌ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੨.
ਹਰਿ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਿਕਾਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵਾਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਡਹੀਕਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦੇਵਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੧,੨੨.
ਕੰਵਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਆਦਿ ਮਾਟ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।
ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਯਾ ਤਥਾਵਿਦ੍ਯਾ ਯਤ੍ਸਦ੍ਯਚ੍ਚਾਸਦਵ੍ਯਯਮ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਮਧੁਸੂਦਨੇ ॥ ੧,੨੨.
ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਸੱਚ, ਝੂਠ ਜਾਂ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਕਲਾਕਾष੍ਠਾਨਿਮੇषਾਦਿਦਿਨਰ੍ਤ੍ਵਯਨਹਾਯਨੈਃ । ਕਾਲਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਗਵਾਨਪਾਪੋ ਹਰਿਰਵ੍ਯਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਕਾਲਾ, ਕਾਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼, ਦਿਨ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਰੀ ਆਪ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕੋਥ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਮਹਰ੍ਜਨਸ੍ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤ ਲੋਕਾ ਇਮੇ ਵਿਭੁਃ ॥ ੧,੨੨.
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ, ਸਵਰਲੋਕ, ਮਹਰ, ਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ—ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਲੋਕਾਤ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਜਃ । ਆਧਾਰਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਹਰਿਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੧,੨੨.
ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੇਵਮਾਨੁषਪਸ਼੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਵਰੂਪੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋऽਨਨ੍ਤੋ ਭੂਤਮੂਰ੍ਤਿਰਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਤਥੈਵਾਥਰ੍ਵਾਣਾਨਿ ਵੈ । ਇਤਿਹਾਸੋਪਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਨ੍ਤੇषੁ ਤਥੋਕ੍ਤਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਉਪਵੇਦ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ—
ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਮਨ੍ਵਾਦਿਗਦਿਤਾਨਿ ਚ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ਼ੇषਾਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਨ੍ਯਨੁਵਾਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਗ, ਮਨੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਚਾਰ ਹੋਏ ਹਨ—
ਕਾਵ੍ਯਾਲਾਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਰੀਤਕਾਨ੍ਯਖਿਲਾਨਿ ਚ । ਸ਼ਬ੍ਦਮੂਰ੍ਤਿਧਰਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਪੁਰ੍ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੧,੨੨.
ਜੋ ਵੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੱਲਬਾਤਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ।
ਯਾਨਿ ਮੂਰ੍ਤਾਨ੍ਯਮੂਰ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਦ੍ਵਪੁਃ ॥ ੧,੨੨.
ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹਨ।
ਅਹਂ ਹਰਿਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਤਤਃ ਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਜਾਤਮ੍ । ਈਦृਙ੍ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯਟ ਭੂਯੋ ਭਵੋਦ੍ਭਾਵਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਗਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੨੨.
ਮੈਂ ਹੀ ਹਰੀ ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਐਸਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਜੋੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ।
ਇਤ੍ਯੈष ਤੇਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ । ਯਥਾਵਤ੍ਕਥਿਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧृਤੇ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਂ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਨਾਨੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦੇਨ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਤਦਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਸਵ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ ॥ ੧,੨੨.
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਬਾਰਹ ਸਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਾਦਿਨਾਂ ਚ ਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ ਪੁਂਸੋ ਦੇਵਾਦ੍ਯ ਵਰਦਾ ਮੁਨੇ ॥ ੧,੨੨.
ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਜਨਮਾਂ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਮੂਨੀ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਦੇਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਸਮ੍ਯਾਗਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਮੈਤਦਖਿਲਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਜਗਤਃ ਸਰ੍ਗਸਮ੍ਬਨ੍ਘਿ ਯਤ੍ ਪृष੍ਟੋऽਸਿ ਗੁਰੋ ਮਯਾ
ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਬਣਾਵਟ ਬਾਰੇ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਯੋऽਯਮਂਸ਼ੋ ਜਗਤ੍ਸृष੍ਟਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਗਦਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭੂਯੋऽਪਿ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜੋ ਭਾਗ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਸੁਤੌ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਯੌ । ਤਯੋਰੁਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਃ ।.
ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰੁਵ ਸੀ।
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਨੈਵੋਕ੍ਤਾ ਭਵਤਾ ਦ੍ਵਿਜ ਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਤਾਮਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ; ਮੈਂ ਉਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।