ਪਿਤॄਣਾਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜਾਨਂ ਯਮਂ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ । ਐਰਾਵਤਂ ਗਰ੍ਜੇਦ੍ਰਾਣਾਮਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਪਤਿਂ ਦਦੌ ॥ ੧,੨੨.
ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ; ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਇਰਾਵਤ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਸਿੰਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣਾਇਆ।
ਪਤਤ੍ਰਿਣਾਂ ਤੁ ਗਰੁਡਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਵਾਸਵਮ੍ । ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਵृषਭਂ ਤੁ ਗਵਾਮਪਿ ॥ ੧,੨੨.
ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਸਵ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਝਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸਿਂਹਂ ਦਦੌ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ਼ੇषਂ ਤੁ ਦਨ੍ਦਸ਼ੂਕਾਨਾਮਕਰੋਤ੍ਪਤਿਮਵ੍ਯਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿੰਹ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਅਟੱਲ ਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ।
ਹਿਮਾਲਯਂ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਮੁਨੀਨਾਂ ਕਪਿਲਂ ਮੁਨਿਮ੍ । ਨਖਿਨਾਂ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਾਂ ਚੈਵ ਮृਗਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲਾ, ਤੇ ਨਖ਼ ਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਾਘ ਬਣਾਇਆ।
ਵਨਸ੍ਪਤੀਨਾਂ ਰਾਜਾਨਾਂ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮੈਵਾਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ । ਏਵਮੇਵਾਨ੍ਯਜਾਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨਾਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਭੂਨ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਉਸ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੱਖ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ।
ਏਵਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਦਿਸ਼ਾਂ ਪਾਲਾਨਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ ੧,੨੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਵੰਡ ਕੇ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਾਜਾਨਂ ਵੈਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਦਿਸ਼ਾਪਾਲਂ ਸੁਧਨ੍ਵਾਨਂ ਸੁਤਂ ਵੈ ਸੋऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਵੈਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਦਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ਙ੍ਖਪਦਂ ਨਾਮ ਰਾਜਾਨਂ ਸੋऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਕਰਦਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਰਜਸਃ ਪੁਤ੍ਰਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ । ਕੇਤੁਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਜਾਨਂ ਸੋऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਰਜਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੇਤੁਮੰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤਥਾ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾਣਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂ ਰਾਜਾਨਮਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਪਰਜਨਿਆ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਅਜਿੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣਯਰੋਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਪਤ੍ਤਨਾ । ਯਥਾਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਦ੍ਯਾਪਿ ਧਰ੍ਮਤਃ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਭੂਤਿਭੂਤਾ ਰਾਜਾਨੋ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੧,੨੨.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭੂਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਰਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੧,੨੨.
ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਯੇ ਤੁ ਦੇਵਾਧਿਪਤਯੋ ਯੇ ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਯੇ ਨਾਥਾ ਯੇ ਨਾਥਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਹਨ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ—
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਯੇ ਚ ਪਤਯਃ ਪਤਯੋ ਯੇ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਨਾਗਾਨਾਮਧਿਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੧,੨੨.
ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚਾਪਿ ਯੇऽਧਿਪਾਃ । ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਪਰੇ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ॥ ੧,੨੨.
ਰੁੱਖਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਜੋ ਪਿਛਲੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਣਗੇ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਪਾਲਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮृਤੇ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਹਰਿਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤੌ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਭਵਤ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਹਰਿ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।
ਸृਜਤ੍ਯੇष ਜਗਤ੍ਸृष੍ਟੌ ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਤਿ ਸਨਾਤਨਃ । ਹਨ੍ਤਿ ਚੈਵਾਨ੍ਤਕਤ੍ਵੇਨ ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਜਸ, ਸਤਵ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਭਾਗਃ ਸਂਸृष੍ਟੌ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਪ੍ਰਲਯਂ ਚ ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੨੨.
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨਾਂਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੌ ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਮਰੀਚਿਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਪਤਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਞ੍ਚਾਨ੍ਯਭਾਗਸ਼ਃ ॥ ੧,੨੨.
ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਕਾਰ ਹੈ; ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਪਰਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸਂਸृष੍ਟੌ ਵਰ੍ਤਤੇਸੌ ਰਜੋਗੁਣਃ ॥ ੧,੨੨.
ਕਾਲ ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਂਸ਼ੇਨਾਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਰੋਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨਮ੍ । ਮਨ੍ਵਾਦਿਰੂਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਕਾਲਰੂਪੋऽਪਰੋਣ ਚ ॥ ੧,੨੨.
ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੂ ਆਦਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਸਂਸ਼੍ਥਿਤਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗੁਣਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧,੨੨.
ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁਰਖ, ਉਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਮਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਕਾਲੇ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਗਵਾਨੇਕਾਂਸ਼ੇਨ ਭਵਤ੍ਯਜਃ ॥ ੧,੨੨.
ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਨ੍ਤਕਾਦਿਰੂਪੇਣ ਭਾਗੇਨਾਨ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਕਾਲਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਾਗੋ ਯਃਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਪਰਃ ॥ ੧,੨੨.
ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗ, ਯਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ।
ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਧੈਵਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਭਾਗਕਲ੍ਪਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਾਰ੍ਵਕਾਲਿਕੀ ॥ ੧,੨੨.
ਜਦ ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਹਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਯਃ ਕਾਲਸ੍ਤਥੈ ਵਾਖਿਲਜਨ੍ਤਵਃ । ਵਿਭੂਤਯੋ ਹਰੇਰੇਤਾ ਜਗਤਃ ਸृष੍ਟਿਹੇਤਵਃ ॥ ੧,੨੨.
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਕਸ਼ ਆਦਿ, ਕਾਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਨ੍ਵਾਦਯਃ ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚ ਦ੍ਵਿਜ । ਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰੇਤਾ ਵਿਭੂਤਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਨੂ ਆਦਿ, ਕਾਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਕਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਨ੍ਤਵਃ । ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਲਾਯਾਯੈਤਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਵਿਭੂਤਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਰੁਦਰ, ਕਾਲ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ — ਇਹ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੈ।
ਜਗਦਾਦੌ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸृष੍ਟਿਰਾਪ੍ਰਲਯਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਧਾਤ੍ਰਾ ਮਰੀਚਿਮਿਸ਼੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੨੨.
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਧਾਤਾ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।