ਸੁਸ਼੍ਰੂषੁ ਸ੍ਤਾਮਥਾਗਚ੍ਛਦੂ ਵਿਨਯਾਦਮਰਾਧਿਪਃ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰਤਿष੍ਠਤੇ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ
ਮਘਵਨ (ਇੰਦਰ), ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗਰਭ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਊਨੇ ਵਰ੍ष ਸ਼ਤੇ ਚਾਸ੍ਯਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਦਯੋਃ ਸ਼ੌਚਂ ਦਿਤਿਃ ਸ਼ਯਨਮਾਵਿਸ਼ਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਜਦੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਵੇਖਿਆ।
ਨਿ ਦ੍ਰਾਞ੍ਚਾਹਾਰਾਯਾਮਾਸ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸਃ । ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਰ੍ਮ੍ਮਹਾਗਰ੍ਭਂ ਚਿਚ੍ਛਦਾਥ ਸ ਸਪ੍ਤਧਾ
ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਛੋਣੇ 'ਤੇ ਆਈ ਅਤੇ ਸੋ ਗਈ; ਇੰਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਪੀੜਯਮਾਨੋ ਵਜ੍ਰੇਣਾ ਪ੍ਰਰੁਰੋਦਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ । ਮਾ ਰੋਦੀਰਿਤਿ ਤਂ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਪੁਨਃ ਪੂਨਰਭਾषਤ
ਵਜਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਨਾਲ ਰੋਇਆ।
ਸੋऽਭਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਧਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕੁਪਿਤਃ ਪੁਨਃ । ਏਕੈਕ ਸਪ੍ਤਧਾ ਚਕ੍ਰ ਵਜ੍ਰਣਾਰਿਵਿਦਾਰਿਣਾ
ਇੰਦਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਰੋ ਨਾ!' ਪਰ ਗਰਭ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ।
ਮਰੁਤੋ ਨਾਮ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਬਭੂਵੁਰਤਿਵੇਗਿਨਃ । ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਮਘਵਤਾ ਤੇਨੈਵ ਮਰੁਤੋऽਭਵਨ੍ । ਦੇਵਾ ਏਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸਤ੍ ਸਹਾਯਾ ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਨਃ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਯਦਾਭਿषਿਕ੍ਤਃ ਸ ਪृਥੁਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ । ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਦਦੌ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੧,੨੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥੁ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਪੂਰੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵੀਰੁਧਾਂ ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । ਸੋਮਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਦਧਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਤਪਸਾਮਪਿ ॥ ੧,੨੨.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਜਲਾਨਾਂ ਵਰੁਣਂ ਤਥਾ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪਤਿਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਵਸੂਨਾਮਥ ਪਾਵਕਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰੁਣ ਨੂੰ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਪਾਵਕ (ਅਗਨਿ) ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਵਾਸਵਂ ਮਰੁਤਾਮਪਿ । ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਮਧਿਪਂ ਦਦੌ ॥ ੧,੨੨.
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜਾਨਂ ਯਮਂ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ । ਐਰਾਵਤਂ ਗਰ੍ਜੇਦ੍ਰਾਣਾਮਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਪਤਿਂ ਦਦੌ ॥ ੧,੨੨.
ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ; ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਇਰਾਵਤ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਸਿੰਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣਾਇਆ।
ਪਤਤ੍ਰਿਣਾਂ ਤੁ ਗਰੁਡਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਵਾਸਵਮ੍ । ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਵृषਭਂ ਤੁ ਗਵਾਮਪਿ ॥ ੧,੨੨.
ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਸਵ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਝਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸਿਂਹਂ ਦਦੌ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ਼ੇषਂ ਤੁ ਦਨ੍ਦਸ਼ੂਕਾਨਾਮਕਰੋਤ੍ਪਤਿਮਵ੍ਯਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿੰਹ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਅਟੱਲ ਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ।
ਹਿਮਾਲਯਂ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਮੁਨੀਨਾਂ ਕਪਿਲਂ ਮੁਨਿਮ੍ । ਨਖਿਨਾਂ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਾਂ ਚੈਵ ਮृਗਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲਾ, ਤੇ ਨਖ਼ ਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਾਘ ਬਣਾਇਆ।
ਵਨਸ੍ਪਤੀਨਾਂ ਰਾਜਾਨਾਂ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮੈਵਾਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ । ਏਵਮੇਵਾਨ੍ਯਜਾਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨਾਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਭੂਨ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਉਸ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੱਖ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ।
ਏਵਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਦਿਸ਼ਾਂ ਪਾਲਾਨਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ ੧,੨੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਵੰਡ ਕੇ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਾਜਾਨਂ ਵੈਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਦਿਸ਼ਾਪਾਲਂ ਸੁਧਨ੍ਵਾਨਂ ਸੁਤਂ ਵੈ ਸੋऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਵੈਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਦਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ਙ੍ਖਪਦਂ ਨਾਮ ਰਾਜਾਨਂ ਸੋऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਕਰਦਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਰਜਸਃ ਪੁਤ੍ਰਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ । ਕੇਤੁਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਜਾਨਂ ਸੋऽਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਰਜਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੇਤੁਮੰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤਥਾ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾਣਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂ ਰਾਜਾਨਮਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਪਰਜਨਿਆ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਅਜਿੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣਯਰੋਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਪਤ੍ਤਨਾ । ਯਥਾਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਦ੍ਯਾਪਿ ਧਰ੍ਮਤਃ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਭੂਤਿਭੂਤਾ ਰਾਜਾਨੋ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੧,੨੨.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭੂਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਰਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੧,੨੨.
ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਯੇ ਤੁ ਦੇਵਾਧਿਪਤਯੋ ਯੇ ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਯੇ ਨਾਥਾ ਯੇ ਨਾਥਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਹਨ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ—
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਯੇ ਚ ਪਤਯਃ ਪਤਯੋ ਯੇ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਨਾਗਾਨਾਮਧਿਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੧,੨੨.
ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚਾਪਿ ਯੇऽਧਿਪਾਃ । ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਪਰੇ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ॥ ੧,੨੨.
ਰੁੱਖਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਜੋ ਪਿਛਲੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਣਗੇ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਪਾਲਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮृਤੇ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਹਰਿਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤੌ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਭਵਤ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੨.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਹਰਿ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।
ਸृਜਤ੍ਯੇष ਜਗਤ੍ਸृष੍ਟੌ ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਤਿ ਸਨਾਤਨਃ । ਹਨ੍ਤਿ ਚੈਵਾਨ੍ਤਕਤ੍ਵੇਨ ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ॥ ੧,੨੨.
ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਜਸ, ਸਤਵ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਭਾਗਃ ਸਂਸृष੍ਟੌ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਪ੍ਰਲਯਂ ਚ ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੨੨.
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨਾਂਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੌ ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਮਰੀਚਿਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਪਤਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਞ੍ਚਾਨ੍ਯਭਾਗਸ਼ਃ ॥ ੧,੨੨.
ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਕਾਰ ਹੈ; ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।