ਤਤੋऽਰ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਮਾਨੁषਃ
ਫਿਰ, ਹੇਠਾਂ ਵਹਾਅ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਮੋऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਸਃ । ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਵੈਕृਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਅਠਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਵਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਵੈਕਾਰਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵੈਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕੌਮਾਰੋ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਨਵ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਨੌਵੀਂ, ਕੌਮਾਰ ਰਚਨਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਕ ਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਦੋਹਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਪ੍ਰਾਕृਤਾ ਵੈਕृਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਤੋ ਮੂਲਹੇਤਵਃ । ਸृਜਤੋ ਜਗਦੀਸ਼ਸ੍ਯ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਕ ਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕਥਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਮੁਨੇ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਮੁਨਿਵਰੋਤ੍ਤਮ
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਕੁਸ਼ਲਾਃ ਕੁਸ਼ਲੈਸ੍ਤੁਤਾਃ । ਖ੍ਯਾਤ੍ਯਾ ਤਯਾ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਾਰੇ ਹ੍ਯੁਪਸਂਹृਤਾਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਚੰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਮਾਣ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸੁਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਾਨਸਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ
ਅਡੋਲ ਤੋਂ ਦੇਵਾਂ ਤੱਕ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ, ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਮਯੂਯੁਜਤ੍
ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਇਹ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯੁਦ੍ਰਿ ਕ੍ਤਾऽਭੂਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਜਘਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਸੁਰਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਗਿਆ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੈਤ ਉਪਜੇ।
ਉਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਤਨੁਮ੍ । ਸਾ ਤੁ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਭੂਦ੍ਵਿਭਾਵਰੀ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਅਕਾਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਰਾਤ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰਨ੍ਯਦੇਹਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਪ ਤਤਃ ਸੁਰਾਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਮੁਖਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਚੰਗੀਤਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਸਾਪਿ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਾਯਮਭੂਦ੍ਦਿਨਮ੍ । ਤਤੋ ਹਿ ਬਲਿਨੋ ਰਾਤ੍ਰਾਵਸੁਰਾ ਦੇਵਤਾ ਦਿਵਾ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਸਤਵਿਕ ਹੋ ਕੇ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੈਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵ ਦਿਨ ਵਿੱਚ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮੇਵ ਤਤੋਨ੍ਯਾਂ ਜਗृਹੇ ਤਨੁਮ੍ । ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਮਝਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਤਰ ਜਨਮ ਲਏ।
ਉਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਪਿਤॄਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾਪਿ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸਾ ਚੋਤ੍ਸृष੍ਟਾਭਵਤ੍ਸਂਧ੍ਯਾ ਦਿਨਨਕ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਾ
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਸੰਧਿਆ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮਨ੍ਯਾਂ ਜਗृਹੇ ਸ ਤਨੁਂ ਤਤਃ । ਰਜੋਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਕਟਾ ਜਾਤਾ ਮਨੁष੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਤਾਮਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ ਤਤ੍ਯਾਜ ਤਨੁਂ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸਮਭਵਤ੍ਸਾਪਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਯਾऽਭਿਧੀਯਤੇ
ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਜੋਤਸਨਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਗਮੇ ਤੁ ਬਲਿਨੋ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ । ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸਂਧ੍ਯਾਸਮਯੇ ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਜੋਤਸਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਿਤਰ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤ੍ਰਿਗੁਣੋਪਾਸ਼੍ਰਯਾਣਿ ਤੁ
ਜੋਤਸਨਾ, ਰਾਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਸੰਧਿਆ—ਇਹ ਚਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮੇਵ ਤਤੋਨ੍ਯਾਂ ਜਗृਹੇ ਤਨੁਮ੍ । ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜਾਤਾ ਜਜ੍ਞੇ ਕਾਮਸ੍ਤਯਾ ਤਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਭੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਜਨਮ ਲੈ ਗਈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਾਨਨ੍ਧਕਾਰੇਥ ਸੋਸृਜਦ੍ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤਃ । ਵਿਰੂਪਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲਾ ਜਾਤਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯਧਾਵਂਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਦਾਡੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਰਚੇ, ਜੋ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
ਮੈਵਂ ਭੋ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮੇष ਯੈਰੁਕ੍ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੁ ਤੇ । ਊਚੁਃ ਖਾਦਾਮ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਯੇ ਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਜਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੋ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ,' ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣੇ; ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਖਾ ਲਈਏ,' ਉਹ ਯਕਸ਼ ਬਣੇ, ਖਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਅਪ੍ਰਿਯੇਣ ਤੁ ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤਵੇਧਸਃ । ਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸੋ ਭੂਯਃ ਸਮਾਰੋਹਨ੍ਤ ਤਚ੍ਛਿਰਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਕੇ, ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜ ਗਏ; ਝੜੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਉੱਗ ਆਏ।
ਸਰ੍ਪਣਾਤ੍ਤੇऽਭਵਨ੍ ਸਰ੍ਪਾ ਹੀਨਤ੍ਵਾਦਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ । ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨੋਗ੍ਰਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ
ਉਹ ਝੜਨ ਤੋਂ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਝੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਹੀਨ' ਕਹਾਏ; ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਉਗਰ ਜੀਵ ਰਚੇ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਧ੍ਯਾਯਤੋਂਗਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਿਬਨ੍ਤੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਾਚਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ ਤੁਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਬੋਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਏਤਾਨਿ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਚੋਦਿਤਃ । ਤਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤੋਨ੍ਯਾਨਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯਸੋऽਸृਜਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਰਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਰਚੇ।
ਅਵਯੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮੁਖਤੋਜਾਃ ਸ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍ । ਸृष੍ਟਵਾਨੁਦਰਾਦ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਜੀਵ, ਪੇਟ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ, ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਚੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਤਙ੍ਗਾਨ੍ਰਾਸਭਾਨ੍ਗਵਯਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍। ਉष੍ਟ੍ਰਾਨਸ਼੍ਵਤਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨ੍ਯਙ੍ਕੂਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਯਃ
ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਗਧੇ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ, ਹਿਰਣ, ਉੱਠ, ਖਚਰ, ਨਾਠ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਮੂਲਿਨ੍ਯੋ ਰੋਮਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਦੌ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਸृष੍ਟ੍ਵਾਪਸ਼੍ਚੌषਧੀਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਯੋਜਸ ਤਦਾਧ੍ਵਰੇ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਲ ਤੇ ਜੜ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੌਦੇ ਰਚ ਕੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜੇ।
ਗੌਰਜਃ ਪੁਰੁषੋ ਮੇषਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦਭਾਃ । ਏਤਾਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨ੍ਪਸ਼ੂਨਾਹੁਰਾਰਣ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਮਨੁੱਖ, ਮੇਂਡਾ, ਘੋੜੇ, ਖਚਰ ਤੇ ਗਧੇ—ਇਹ ਗ੍ਰਾਮੀ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਸੁਣੋ।
ਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਦ੍ਵਿਖੁਰਾ ਹਸ੍ਤੀ ਵਾਨਰਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪਂਚਮਾਃ । ਔਦਕਾਃ ਪਸ਼ਵਃ षष੍ਠਾਃ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ
ਮਾਸਖੋਰ, ਦੋ ਖੁਰ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ, ਪੰਛੀ ਪੰਜਵੇਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਛੇਵੇਂ, ਤੇ ਸਰਪ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ।