ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਊਚੁਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਂ ਮੁਨੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਪਰਮਂ ਸ੍ਤਵਮ੍ । ਜਪਤਾ ਕਣ੍ਡੁਨਾ ਦੇਵੋ ਯੇਨਾਰਾਧ੍ਯਤ ਕੇਸ਼ਵਃ ॥ ੧,੧੫.
ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜਪ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਡੂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸੋਮ ਉਵਾਚ ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਵਿष੍ਣੁਰਪਾਰਪਾਰਃ ਪਰਃ ਪਰੇਭ੍ਯਃ ਪਾਮਾਰਥਰੂਪੀ । ਸਬ੍ਰਹ੍ਪਾਰਃ ਪਰਪਾਰਭੂਤਃ ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਮਪਿ ਪਾਰਪਾਰਃ ॥ ੧,੧੫.
ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅਸੀਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਮਕਸਦ, ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਤਸ੍ਤਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹੇਤੁਃ । ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਚੈਵਂ ਸਹ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤृਰੂਪੈਰਸ਼ੇषੈਰਵਤੀਹ ਸਰ੍ਵਮ੍ ॥ ੧,੧੫.
ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਉਤਰਨਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ ਸਰ੍ਵਭੂਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਿਰਚ੍ਯੁਤੋऽਸੌ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵ੍ਯਯਂ ਨਿਤ੍ਯਮਜਂ ਸ ਵਿष੍ਣੁਰਪਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ਯੈਰਖਿਲੈਰਸਙ੍ਗਿ ॥ ੧,੧੫.
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਮਜਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਥਾਸੌ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਤਥਾ ਰਾਗਾਦਯੋ ਦੋषਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਮਮ ॥ ੧,੧੫.
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਟੱਲ, ਅਜਨਮਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਆਦਿਕ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।
ਸੋਮ ਉਵਾਚ ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਾਖ੍ਯਂ ਵੈ ਸਂਸ੍ਤਵਂ ਪਰਮਂ ਜਪਨ੍ । ਅਵਾਪ ਪਰਮਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸ ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵਮ੍ ॥ ੧,੧੫.
ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮਕ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੰਡੂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਇਯਂ ਚ ਮਾਰੀषਾ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸੀਦ੍ਯ ਤਾਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵਃ । ਕਾਰ੍ਯਗੌਰਵਮੇਤਸ੍ਯਾਃ ਕਥਨੇ ਫਲਦਾਯਿ ਵਃ ॥ ੧,੧੫.
ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ।
ਅਪੁਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਾਗਿਯਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਮृਤੇ ਭਰ੍ਤਰਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਭੀਪਪਤ੍ਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤੋषਯਾਮਾਸ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ॥ ੧,੧੫.
ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਭੀਪ ਦੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਆਰਾਧਿਤਸ੍ਤਯਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਂ ਗਤਃ । ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵੇਤਿ ਸ਼ੁਭੇ ਸਾ ਚ ਪ੍ਰਾਹਾਤ੍ਮਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੫.
ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਜੋ ਚਾਹੁਂਦੀ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।' ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਬਾਲਵੈਧਵ੍ਯਾਦ੍ਵृਥਾਜਨ੍ਮਾਹਮੀਦृਸ਼ੀ । ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਾ ਸਮੁਦ੍ਭੁਤਾ ਵਿਫਲਾ ਚ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ॥ ੧,੧੫.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਅਸਮਝ, ਅਭਾਗੀ ਤੇ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
ਭਵਨ੍ਤੁ ਪਤਯਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾ ਮਮ ਜਨ੍ਮਨਿ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸਮੋਸ੍ਤੁ ਮੇ ॥ ੧,੧੫.
ਮੇਰੇ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਪਤੀ ਹੋਣ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ।
ਕੁਲਂ ਸ਼ੀਲਂ ਵਯਃ ਸਤ੍ਯਂ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਾਰਿਤਾ । ਅਵਿਸਂਵਾਦਿਤਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵृਦ੍ਧਸੇਵਾ ਕृਤਜ੍ਞਤਾ ॥ ੧,੧੫.
ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕੁਲ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ, ਉਮਰ, ਸਚਾਈ, ਦਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗਤਾ, ਚੰਗਾ ਗੁਣ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਕਦਰਦਾਨੀ ਹੋਵੇ।
ਰੂਪਸਮ੍ਪਤ੍ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾ । ਅਯੋਨਿਜਾ ਚ ਜਾਯੇਯਂ ਤ੍ਵਨ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਾਧੇਕ੍ਸ਼ਜ ॥ ੧,੧੫.
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾਪਣ ਤੇ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਮੈਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮੀ ਹੋਵਾਂ।
ਸੋਮ ਉਵਾਚ ਤਯੈਵਮੁਕ੍ਤੋ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਉਵਾਚ ਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਣਾਮਨਮ੍ਰਾਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਰਦਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੧,੧੫.
ਸੋਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਠਾਇਆ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵ ਉਵਾਚ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤੋਦਾਰਕਰ੍ਣਾਣੋ ਭਵਤ੍ਯਾਃ ਪਤਯੋ ਦਸ਼ ॥ ੧,੧੫.
ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਦਸ ਪਤੀ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣਗੇ।
ਪੁਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸੁਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ਼ੋਭਨੇ ॥ ੧,੧੫.
ਤੇ ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।
ਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਖਿਲਾ ਸੂਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਪੂਰਯਿष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੫.
ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਲ ਨਿਰਧਾਰਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇਗੀ।
ਤ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯਯੋਨਿਜਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਰੂਪੌਦਾਰ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਮਨਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰੀ ਨॄਣਾਂ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਿष੍ਯਸਿ ॥ ੧,੧੫.
ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮੀ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਂਗੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵਸ੍ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਵਿਲੋਚਨਾਮ੍ । ਸਾ ਚੇਯਂ ਮਾਰਿषਾ ਜਾਤਾ ਯੁष੍ਮਤ੍ਪਤ੍ਨੀ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥ ੧,੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਤਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਵਚਨਾਜ੍ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ । ਸਂਹृਤ੍ਯ ਕੋਪਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਪਤ੍ਨੀਧਰ੍ਮੋਣ ਮਾਰੀषਾਮ੍ ॥ ੧,੧੫.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸੋਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤੋਭ੍ਯੋ ਮਾਰੀषਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਜਜ੍ਞੇ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਭਾਗੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੧,੧੫.
ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਸ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਭਾਗਃਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੁਮਹਾਮਤੇ । ਪੁਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਪਾਦਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਜਾਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੧,੧੫.
ਉਹ ਦਕਸ਼, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਣ।
ਅਵਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਪਦੋਥ ਚਤੁष੍ਪਦਾਨ੍ । ਆਦੇਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੧,੧੫.
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਘੱਟ ਤੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਸ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸृਜਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਦਦੌ ਸ ਦਸ਼ ਧਰ੍ਮਾਯ ਕਸ਼੍ਯਪਾਯ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਮਿਨ੍ਦਵੇ ॥ ੧,੧੫.
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਤੋਂ, ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ; ਦਸ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਤਾਈਂ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਸੁ ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾ ਦੈਤ੍ਯਾ ਨਾਗਾ ਗਾਵਸ੍ਤਥਾ ਖਗਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਦਾਨਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ॥ ੧,੧੫.
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਸੱਪ, ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਜਾ ਮੈਥੁਨਸਮ੍ਭਵਾਃ । ਸਂਕਲ੍ਪਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਭਵਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਤਪੋਵਿਸ਼ੇषੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਤਦਾਤ੍ਯਨ੍ਤਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੧੫.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ; ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਤਪस्या ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮਨ, ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਾਤੋ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ਭੂਯਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੧,੧੫.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਹਾਨ ਮুনি?
ਏष ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਯਦ੍ਦੈਹਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਤਾਂ ਗਤਃ ॥ ੧,੧੫.
ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਸੱਸ-ਸੁਰਾ ਬਣਿਆ?
ਸ਼੍ਰੀਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯੋ ਭੂਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਾਦ । ऋषਯੋਤ੍ਰ ਨ ਸੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ ॥ ੧,੧੫.
ਪ੍ਰਸ਼ਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾ ਹੋਰ ਜੋ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਲਝਦੇ ਹਨ।
ਯੁਗੇਯੁਗੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੫.
ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦੇ।