ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਹਵਿਰ੍ਧਾਨਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਯੇਨ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੧,੧੪.
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਜੋ ਧਨਵੰਤ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਉਹੀ ਹਵਿਰਧਾਨ ਦੇ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਗ੍ਰਾਃ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮੁਨੇ । ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਰਭਵਤ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ਭੁਵਿ ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਮੁਦ੍ਰਤਨਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕृਤਦਾਰੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਮਹਤਸ੍ਤਮਸਃ ਪਾਰੇ ਸਵਰ੍ਣਾਯਾਂ ਮਹਾਮਤੇ ॥ ੧,੧੪.
ਮਹੀਪਤਿ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਸਮਰਣਾ, ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਵਰ੍ਣਾਧਤ੍ਤ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿषਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ਨਾਮ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਾਃ ॥ ੧,੧੪.
ਸਮਰਣਾ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਧਨੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
ਅਪृਥਗ੍ਧਰ੍ਮਚਰਣਾਸ੍ਤੇ ਤਪ੍ਯਨ੍ਤ ਮਹਤ੍ਤਪਃ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਮੁਦ੍ਰਸਲਿਲੇਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਯਦਰ੍ਥਂ ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੁਰ੍ਮਹਾਮੁਨੇ । ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਮ੍ਭਸ੍ਯੇਤਦਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ ੧,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਰ੍ਥਮਮਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਨਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਹੁਮਾਨਪੁਰਃਸਰਮ੍ ॥ ੧,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਖਾਇਆ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਰੁਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਸਮਾਦਿष੍ਟੋਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਸੁਤਾਃ । ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਵਰ੍ਧਨੀਯਾਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਥੇਤਿ ਤਤ੍ ॥ ੧,੧੪.
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਕਰਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੰਨ ਗਏ।
ਤਨ੍ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਵृਦ੍ਧਿਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ । ਕੁਰੁਧ੍ਵਂ ਮਾਨਨੀਯਾ ਵਃ ਸਮ੍ਯਗਾਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ॥ ੧,੧੪.
ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਤਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਪਿਤੁਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਨृਪਨਨ੍ਦਨਾਃ । ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਭੂਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਃ ਪਿਤਰਂ ਮੁਨੇ ॥ ੧,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛਿਆ।
ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਊਚੁਃ ਯੇਨ ਤਾਤ ਪ੍ਰਜਾਵृਦ੍ਧੌ ਸਮਰ੍ਥਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਯਮ੍ । ਭਵੇਮ ਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਨਃ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ ੧,੧੪.
ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕਿਸ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਓ।
ਪਿਤੋਵਾਚ ਆਰਾਧ੍ਯ ਵਰਦਂ ਵਿष੍ਣੁਮਿष੍ਟਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਸਮੇਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ ॥ ੧,੧੪.
ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਭੁਂ ਹਰਿਮ੍ । ਆਰਾਧਯਤ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਯਦਿ ਸਿਦ੍ਧਿਮਭੀਪ੍ਸਥਃ ॥ ੧,੧੪.
ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਲਈ, ਹਰਿ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ।
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਨ੍ਵਿਚ੍ਛਤਾਂ ਸਦਾ । ਆਰਾਧਨੀਯੋ ਭਗਵਾਨਨਾਦਿਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਦਿ ਤੇ ਉੱਤਮ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਰਾਧਿਤੇ ਸਰ੍ਗਂ ਚਕਾਰਾਦੌ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਤਮਾਰਾਧ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤਂ ਵृਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੪.
ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਅਚਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ਦਸ਼ । ਮਗ੍ਨਾਃ ਪਯੋਧਿਸਲਿਲੇ ਤਪਸ੍ਤੇषੁਃ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ ੧,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਣ 'ਤੇ, ਦਸੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਪਤੌ । ਨਾਰਾਯਣੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਰਾਯਣੇ ॥ ੧,੧੪.
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਲੀਨ ਰਹੇ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵਮੇਕਾਗ੍ਰਮਨਸੋ ਹਰਿਮ੍ । ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਯਃਸ੍ਤੁਤਃ ਕਾਮਾਨ੍ ਸ੍ਤੋਤੁਰਿष੍ਟਾਨ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ॥ ੧,੧੪.
ਉਥੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਸ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸੋ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਮ੍ਭਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੁਪੁਣ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ ੧,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਮਾਹਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੁਤੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵੋ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ । ਤੁष੍ਟੁਵੁਸ੍ਤਨ੍ਮਯੀਭੂਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸਲਿਲੇਸ਼ਯਾਃ ॥ ੧,੧੪.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣੋ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਊਚੁਃ ਨਤਾਃ ਸ੍ਮ ਸਰ੍ਵਵਚਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ । ਤਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ॥ ੧,੧੪.
ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਨਿਵੇੜ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਦ੍ਯਮਨੌਪਮ੍ਯਮਣ੍ਵਨਨ੍ਤਮਪਾਰਵਤ੍ । ਯੋਨਿਭੂਤਮਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਚਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੪.
ਉਹ ਜੋ ਅਸਲ, ਬੇਮਿਸਾਲ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਥਾਹ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਯਾਹਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਰੂਪਮਰੂਪਸ੍ਯ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਾ । ਸਂਧ੍ਯਾ ਚ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮੈ ਕਾਲਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਿਨੀ ਸੁਰਤ ਅਰੂਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ; ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਭੁਜ੍ਯਤੇऽਨੁਦਿਨਂ ਦੇਵੈਃ ਪਿਤृਭਿਸ਼੍ਚ ਸੁਧਾਤ੍ਮਕਃ । ਬੀਜਭੂਤਂ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮੈ ਸੋਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੋਮਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤਮਾਸ੍ਯਤ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਭਾਭਿਰ੍ਭਾਸਯਨ੍ਨਭਃ । ਘਰ੍ਮਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਸਾ ਯੋਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸੂਰ੍ਯਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮੀ, ਠੰਡ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਕਾਠਿਨ੍ਯਵਾਨ੍ ਯੋ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਜਗਦੇਤਦਸ਼ੇषਤਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਤਸ੍ਮੈ ਭੂਮ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯੋਨਿਭੂਤਂ ਜਗਤੋ ਵੀਜਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਤ੍ਤੋਯਰੂਪਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਨਮਾਮੋ ਹਰਿਮੇਧਸਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਯੋ ਮੁਖਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਹਵ੍ਯਭੁਕ੍ਕਵ੍ਯਭੁਕ੍ਤਥਾ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪਾਵਕਾਤ੍ਮਨੇ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅੱਗ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਧਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੇ ਯਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾਂ ਕੁਰੁਤੇऽਨਿਸ਼ਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਯੋਨਿਰ੍ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਯੂ-ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਅਵਕਾਸ਼ਮਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਅਨਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਮਾਞ੍ਛੁਦ੍ਧਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੪.
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੈ।