ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਹੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਈ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸੋ ਮੰਗ।” ਪ੍ਰਭੂ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਟੂਟ ਹੈ, ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗ।” ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਤੇ ਜਿਸ ਹਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਅਚੁਤ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੋੜ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਅਦਭੁਤ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੈਅ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਸ ਸੰਕੋਚ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੂਤੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਰਗ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਕ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੂਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਅਚੁਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮੁਲ਼ ਤੱਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੂੰ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਮ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈਂ। ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।” “ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਭ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਤੂੰ ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਹੈਂ; ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਵੀਰਾਟ, ਸਵਰਾਟ, ਸਮਰਾਟ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਰਥ ਹੈਂ; ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਯਜਨ, ਹਵਨ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਯਜਨਾ ਪਸ਼ੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਜੰਮੇ, ਛੰਦ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਆਏ; ਘੋੜੇ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮਿਲੇ। ਗਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਆਏ; ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਜੰਮੇ।” “ਤੇਰੀ ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜੰਮੇ; ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸਾਹ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਤੇਰੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਬਣਿਆ। ਤੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ—ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਬਣੀ।” “ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਇਕ ਛੋਟੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਸੰਕੁਚਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬੋਹੜ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਈ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।” “ਆਨੰਦ, ਏਕਤਾ, ਚੇਤਨਾ—all ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਹਨ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ; ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ।” “ਪਰਗਟ, ਮੁਲ਼ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਵੀਰਾਟ, ਸਮਰਾਟ, ਸਵਰਾਟ—ਇਹ ਸਭ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਹਰ ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਸਭ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਹਨ; ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ।” “ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।” “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਮੈਂ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਧ੍ਰੁਵ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗ; ਜਦ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਇਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।” “ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇ? ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੀ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਉਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸਤੂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।