ਇਕ ਵਾਰ, ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲੇ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਉਲਝਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਯਾਮਾ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਪस्या ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ ਦੇਵਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਪस्या ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਦਿਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ... ਇਹ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਠੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਕਠਨ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ, ਇਕੱਲੀ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਬੇਸਾਹੀ, ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸੌਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ?" "ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਇੰਨੀ ਕਠਨ ਤਪस्या ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਫਲ ਤੇ ਕਠੋਰ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲੈ।" "ਇਹ ਸਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤਪस्या ਕਰ।" "ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਖੇਡਣ ਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਪस्या ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਨਿਭਾ। ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਧਰਮ ਨਾ ਕਰ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਤਪस्या ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ।" ਪਰ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਂ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਬਚਨ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਧ੍ਰੁਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਦੇਖਿਆ। "ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ! ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਏ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਸੈਂਕੜੇ ਸਿਆਲ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ, ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ। "ਮਾਰੋ, ਮਾਰੋ! ਕੱਟੋ, ਕੱਟੋ! ਖਾਓ, ਖਾਓ!"—ਇਹ ਰਾਤ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚੀਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸਿੰਘ, ਉਠ, ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ। ਪਰ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਸਿਆਲ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ। ਧ੍ਰੁਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਇਕਾਗ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦਿਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਭੂਤ-ਛਾਇਆਆਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਹਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ। ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ—ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਆਦੀ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ—ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਪस्या ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ। ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਰ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧ੍ਰੁਵ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤਪस्या ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਪस्या ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇ।" "ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ, ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਚੁਭਨ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਪस्या ਤੋਂ ਹਟਾ।" ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਦਵੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਤੁਸੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ; ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੈ, ਤਪस्या ਤੋਂ ਹਟਾਵਾਂਗਾ।" ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਹਰੀ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ:" "ਹੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰ ਮੰਗ।" ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।" "ਅਚਯੁਤ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਕੁਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਵੱਡੀ ਭੀਤਿ ਨਾਲ ਉਹ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।" "ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਾਂ? ਇੰਨੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਪस्या ਤੋਂ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦੇ: ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਾਰਗ ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਮੈਂ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ, ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ।" ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਛੋਹਿਆ।" "ਫਿਰ, ਮੁੰਡਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਚਯੁਤ—ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।