ਧ੍ਰੁਵ ਜੀ ਦੀ ਅਦ्भੁਤ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖੋ—ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌਤਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਤੀਖੇ ਬੋਲ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ। ਹੁਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਨਿਰਾਸਾ ਤੋਂ ਕੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਧ੍ਰੁਵ, ਜੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਧਨ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।" ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਅਚ্যੁਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ।" ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਮਰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ।" ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਚੁਤ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਪੁਲਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼्णੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਇੰਦ੍ਰਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹੇ ਧਰਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।" ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਯਗਯ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਯਗਯ ਆਪ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਜਨਾਰਦਨ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਥਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੋਗੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ?" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਦੇ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਪਾਠ ਕਰਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਏ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵਿਖਾਵੇ।" ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਤੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਾਪ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ। ਉਸ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਰੂਪ, ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਨੂੰ: 'ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਹੈ।' ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰਵਜ, ਧੰਨ ਮਾਨਵ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਨੇ ਜਪਿਆ ਸੀ; ਜਨਾਰਦਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਵਸਤੂ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਜਪੋ, ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ।" ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਧ੍ਰੁਵ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਪੂਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਧੁ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ—ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ—ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਥਾਂ ਮਧੁ ਨਾਮ ਦੇ ਦੈਤ ਨੇ ਕਦੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਧੁਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਧੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ਸ਼ੱਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ। ਉਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਜਾਣਿਆ। ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਹਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਜਦ ਉਹ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਅੱਧ ਭਾਰ ਝੁਕ ਗਿਆ; ਜਦ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਤੇ, ਦੂਜਾ ਅੱਧ ਭਾਰ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਜਦ ਵੱਡੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਹਾੜ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਦੀਆਂ, ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਾਰਨ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਯਾਮਾ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾ ਆਦਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਇਆ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: "ਪੁੱਤਰ..." "ਮੇਰੇ ਲਾਲ, ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਐਹੋ ਜਿਹੀ ਕਠੋਰ ਨਾਸਤਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਅਨੇਕ ਇਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਸੀ।" "ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾ; ਸੌਤਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਵੇਂਗਾ?" "ਤੂੰ ਤਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈਂ, ਐਨੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਂਗਾ? ਮਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਕਠਿਨ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹਟਾ ਲੈ।" "ਇਹ ਸਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ; ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" "ਮੇਰੀ ਮਮਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨ। ਮੋਹ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰ, ਨਾ ਅਧਰਮ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧ੍ਰੁਵ ਜੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਸਭ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ।