ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਉਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਉਤਤਮ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਦਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਘਾਸ ਦੀ ਚਟਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਚੋਲੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਿਵਾਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਰਚਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨਵਰ, ਮੈਂ ਧ੍ਰੁਵ ਹਾਂ, ਉਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਨੀਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਉਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਿਹੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ, ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤੇਰੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ ਸੁਰੂਚੀ ਵਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹਾਏ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਸਧਾਰਣ ਖ਼ਤਰੀ ਬਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਮਾਂ-ਸੌਤੇਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆਂ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ਜ, ਦੱਸ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰੀਏ।" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਧਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਰਾਜ ਪਦਵੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਐਸੀ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ।" ਰਿਸ਼ੀ ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਭਜ।" ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਨਾਰਦਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਮਰ ਪਦਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਅਚੁਤ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਭਜ, ਜੇ ਤੂੰ ਉੱਚਾ ਪਦ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਪੁਲਹਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਪਦਵੀ ਪਾਈ; ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ।" ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਯੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਯੱਗ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏਂਗਾ।" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਜਪਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਿਰਪਾਲੂ, ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਵੇ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸੀਏ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ। ਫਿਰ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਪ। ਉਸ ਹਿਰਣਯਗਭ ਦੇ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ: 'ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹੈ।' ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਜਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਵੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਜਪ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਕਰਤਵਿਆ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਧੂ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਮਧੂ ਨਾਮ ਦੇ ਦੈਤ ਨੇ ਕਦੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਧੂਵਨ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਮਾਰ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਿ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ। ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਏ, ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੀ। ਜਦੋਂ ਧ੍ਰੁਵ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਅੱਧ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈ; ਜਦੋਂ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਦੂਜਾ ਅੱਧ ਭਾਰ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।