ਸੁਨੋ, ਪਿਆਰੇ ਧਰੂਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਸੀ, stepmother ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਕਹੇ ਕੜਵੇ ਬੋਲਾਂ ਕਾਰਨ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤ੍ਰ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ। ਰਾਜਗੱਦੀ, ਛਤਰੀ, ਵਰ, ਹਾਥੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੁਰੂਚੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਤੇ ਮੈਂ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੰਨ ਘੱਟ ਸਨ, ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਉੱਤਮ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਨਾਮੀ ਹੋਇਆ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਧਰੂਵ, ਘੱਟ ਪੁੰਨ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਰਹੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਬੋਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੇਕੀ ਕਰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹ, ਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਭਾਵ ਰੱਖ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਧਨ-ਪਦਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ।” ਧਰੂਵ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਘਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਐਸਾ ਉੱਦਮ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਯੋਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ। ਸੁਰੂਚੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮਿਆ; ਮਾਂ, ਤੂੰ ਦੇਖੀਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜੁਣੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਉੱਤਮ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਲੈ ਲਵੇ—ਇਹੀ ਚੰਗਾ। ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੈਂ ਉਹੀ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰੂਵ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੰਸੇ ਦੀ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਧਰੂਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਮਹਾਨੋ, ਮੈਂ ਧਰੂਵ ਹਾਂ, ਉਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਸੁਨੀਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵਿਰਾਗ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਵਿਰਾਗ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ? ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਥਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।” ਧਰੂਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਕਹੇ ਬੋਲ ਸੁਣਾਏ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, “ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ; ਮਾਂ-ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਬੋਲ ਉਸਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਦੱਸ ਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਾਗ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬਾਲਕ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੇਝਿਝਕ ਦੱਸ; ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਧਰੂਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਰਾਜ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਮੈਂ ਇਕ ਐਸਾ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।” ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਲਈ, ਅਚੂਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ।” ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਜਰ-ਅਮਰ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।” ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਤਮਾ ਅਚੂਤ ਹੈ—ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।” ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਪੁਲਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ-ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਨੇਕ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।” ਕਰਤੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਜੋ ਯਗ੍ਯ-ਪੁਰਖ ਹੈ, ਯਗ੍ਯ ਆਪ ਹੈ, ਯੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁਆਮੀ—ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵੀ ਥਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ—ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਪੁੱਤ੍ਰ?” ਧਰੂਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵਿਖਾਵੇ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤਿ ਦੱਸਾਂਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਨੂੰ: ‘ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸਦੀ ਸੁਰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਹੈ।’ ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਮਨੁ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਨੇ ਜਪਿਆ ਸੀ; ਜਨਾਰਦਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।