ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ, ਬਹਿਰਸ਼ਦ, ਅਨਗਨਿ ਅਤੇ ਸਾਗਨਿ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਸਵਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਨਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਰਿਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਬਹਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖ ਦੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਥਾ ਸੁਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰੂਚੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਤਤਮ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਣੀ ਸੁਨੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਭਰਾ-ਪੁੱਤਰ ਉਤਤਮ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੇ। ਪਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਈ ਹੋਈ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚੁਕਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਰੂਚੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਤਤਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਹਪਤਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ: "ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵੇਮਤਲਬ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਮੇਰੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਬੇਸ਼ਕ ਤੂੰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ੀਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਅਰਥ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਸੁਨੀਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਸੁਨੀਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ, ਉਸਦੇ ਕੰਨਪੱਟ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਬੱਚੇ, ਤੇਰੇ ਰੋਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਣਦਿੱਠਾ ਕੀਤਾ? ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੋਸ਼ ਦੇਵੇ?" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਕਿਵੇਂ ਸੁਰੂਚੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਨੀਤੀ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਭਰੀ, ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਆਖੀ: "ਸੁਰੂਚੀ ਨੇ ਸੱਚ ਆਖਿਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ; ਤੂੰ ਨਸੀਬਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਹੈਂ। ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਹੋਏ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਬੋਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ। ਰਾਜਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਛਤਰ, ਦਾਨ ਤੇ ਹਾਥੀ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਰੂਚੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਤੇ ਮੈਂ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੰਨ ਘੱਟ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਤਤਮ, ਜਿਸਨੇ ਪੁੰਨ ਜੋੜਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਤਤਮ ਬਣਿਆ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ, ਘੱਟ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਤਾਂ ਵੀ, ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਨਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਬੋਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਜੋੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਕਰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹੁ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਵੀ ਯੋਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਤੂੰ ਬੇਸ਼ਕ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਟਲ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਜੋ ਕਦੇ ਮਿਟੇ ਨਾ। ਸੁਰੂਚੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮਿਆ; ਮਾਂ, ਤੂੰ ਵੇਖੇਗੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਉਤਤਮ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਲੈ ਲਵੇ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਉਹ ਦਰਜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚਟਾਈਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨੋ, ਮੈਂ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ ਹਾਂ, ਸੁਨੀਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵਿਰਕਤੀ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਵਿਰਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ, ਜਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਵਿਰਕਤੀ ਕਿਉਂ ਹੋਈ? ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" ਤਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੂਚੀ ਦੇ ਬੋਲ ਦੱਸੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।