ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਣੋ – ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅਗਨਿ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਤੱਤ, ਪਿਛਲੇ ਤੱਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਤ੍ਰanquil (ਸ਼ਾਂਤ), fierce (ਤੀਬਰ) ਅਤੇ deluded (ਭ੍ਰਮਿਤ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਹ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੱਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਜਿਤ ਤੱਤ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ (cosmic egg) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਅ-ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਲਾਸੇਂਟਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀ ਝਿਲੀ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਐਮਨੀਓਟਿਕ ਫਲੂਇਡ। ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਵਿੱਚ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ, ਅਗਨਿ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਅ-ਪ੍ਰਕਟ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ, ਹਰੀ ਜੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੈਤਰੇਯਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸर्प ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਜੋਂ ਜੋ ਸੰਭਾਲਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨਿ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਕਰਣ – ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅ-ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੈ; ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਰਵੋਤਮ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ – ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ – ਸਮੇਤ। ਫਿਰ, ਮੈਤਰੇਯਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਤੁੱਟ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਆਦਿ ਦੀ ਕਰਤਾ-ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰਚਨਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਤਪस्वੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਤਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਕਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਰੂਪਕ ਹੈ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਪਦੰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ 'ਪਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੱਧਾ 'ਪਾਰਾਰਧ' ਹੈ।" "ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ-ਗਣਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ – ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ – ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇੱਕ 'ਕਾਠਾ', ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ 'ਨਿਮੇਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੀਹ 'ਕਾਠਾ' ਇੱਕ 'ਕਲਾ' ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਹ 'ਕਲਾ' ਇੱਕ 'ਮਹੂਰਤਾ' ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ।" "ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮਹੂਰਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣੀ ਪੱਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣ।" "ਚਾਰ, ਤਿੰਨ, ਦੋ, ਅਤੇ ਇੱਕ – ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਯੁਗ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਸਾਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ (ਟਵਾਈਲਾਈਟ) ਦਾ ਮਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਯੁਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਭਾਗ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯੁਗ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ – ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰ ਐਸੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਪ, ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਣ।" "ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰ, ਮਨੂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ – ਰਾਜੇ – ਇਹ ਸਭ ਇਕ-ਵਾਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।" "ਇਕਹੱਤਰ ਅਤੇ ਥੋੜਾ ਹੋਰ, ਚਾਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, 'ਮਨਵੰਤਰਾ' ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵ, ਜੋ ਮਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।" "ਅਠ ਸੌ ਬਹਤਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਦੇਵ-ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਦੋ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ – ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।