ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੂ, ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।" ਤਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਮਧੁਸੂਦਨ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ! ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਹਨ: ਆਵਧਿਕ, ਤੱਤਵਕ, ਆਤਮਕ ਤੇ ਨਿੱਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਆਵਧਿਕ ਪ੍ਰਲਯ ਹੈ, ਉਹ 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮੁਲ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਹਾਰ 'ਆਤਮਕ ਪ੍ਰਲਯ' ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਹ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਲਯ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੌਤ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤੱਤਵਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨਚਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਲਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ—ਵਿਸ਼ਨੁ—ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਮਸ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਣੋ।" "ਕਲਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਦੌੜ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?'" "ਤਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਦੇਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਧਾਰ।' ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਰੋਇਆ।" "ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤ ਹੋਰ ਨਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।" "ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਪਸ਼ੁਪਤਿ, ਭੀਮ, ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ।" "ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ—ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦীক্ষਿਤ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।" "ਸੁਵਰਚਲਾ, ਉਸ਼ਾ, ਵਿਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦੀਕਸ਼ਾ ਤੇ ਰੋਹਿਣੀ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ! ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਗਈ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਸ਼ੁਕਰ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ, ਮਨੋਜਵ, ਸਕੰਦ, ਸਰਗ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਬੁਧ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਦੱਖ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੀ।" "ਫੇਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਅਦਵਿਤੀਯ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ।" "ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖਿਆਤੀ ਨੇ ਧਾਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰ—ਇਹ ਦੋ ਦੇਵ—ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਧੀ ਖਿਆਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ?" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਅਰਥ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਨੀਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹਰੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਕਿਰਿਆ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਆਧਾਰ ਹਰੀ ਹੈ; ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਸੰਪੱਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।" "ਇੱਛਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਲਾਲਸਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ; ਯੱਗ ਹਰੀ ਹੈ, ਆਹੁਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਘੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ।" "ਘਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਪੂਰਬੀ ਰੇਖਾ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹੈ; ਬੇਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਹਰੀ ਯੱਗ ਸ਼ਠੰਭ ਹੈ; ਲਕੜੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੁਸ਼ਾ ਹੈ।" "ਸਾਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਚੰਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਸ੍ਵਾਹਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ, ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਭੋਗ ਹੈ।" "ਸ਼ੰਕਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਸ਼ੌਰੀ ਗੌਰੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕੇਸ਼ਵ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ।" "ਵਿਸ਼ਨੁ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਪਦਮਾ ਸਵਧਾ ਹੈ ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਣੰਤ।" "ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਹੈ, ਚਮਕ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਅਡੋਲਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੁਜਾ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ ਉਸ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ।" "ਯਮ ਆਪ ਹੀ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਹਨ, ਧੂਮੋਰਨਾ ਕਮਲਾਲਯਾ ਹੈ, ਰਿੱਧੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹਨ।" "ਗੌਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ; ਕੇਸ਼ਵ ਆਪ ਵਰੁਣ ਹਨ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵਸੇਨਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹਨ।" "ਅਵਸਤੰਭਾ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਕਾਠ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਮੁਹੂਰਤ ਹਰੀ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਕਾਲ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਜਨਮ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਭੇਤ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ।