ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਮਹਾਪੁਰਖ ਤੋਂ, ਸਤ ਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਆਕੂਤੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਬੇਟੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣ ਸਨ, ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਚਿ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਸਦਾ-ਕਸ਼ੀਣ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸਦਾ-ਕਸ਼ੀਣ ਤੋਂ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਸੀ, ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਚੋਵੀ ਬੇਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਸ਼੍ਰੱਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਮੇਧਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਕ੍ਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ। ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਲਈ ਧਰਮ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਗਲੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਖ੍ਯਾਤੀ, ਸਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਸੰਤਤਿ, ਅਨਸੂਯਾ, ਉਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਭਵ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਹਿਨੀ ਤੇ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖ੍ਯਾਤੀ ਆਦਿ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆ। ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਤੋਂ ਕਾਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਚਲਾ ਤੋਂ ਦਰਪ, ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਭ। ਮੇਧਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਡੰਡਾ, ਤੇ ਨਯਾ ਅਤੇ ਵਿਨਯਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਬੋਧ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਿਨਯਾ ਅਤੇ ਵਪੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਯਵਸਾਯ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਖੇਮ। ਸੁਖ, ਸਿੱਧੀ, ਯਸ਼ ਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਕਾਮ ਤੋਂ ਰਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਸ਼ਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੌਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅਨ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮਾਇਆ ਤੇ ਵੇਦਨਾ ਨੇ ਜੋੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਤੋਂ ਵਿਆਧੀ, ਜਰਾ, ਸ਼ੋਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਯਮਤ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮਨੋਜਾਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਕ੍ਸ਼, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਮਨੂ, ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜੇ, ਤੇ ਜੋ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਦੀਵੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸੋ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਜਣ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹਨ: ਆਵਕਾਸ਼ਿਕ, ਤੱਤਵਕ, ਅਬਸੋਲਿਊਟ, ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਕਾਸ਼ਿਕ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਬਸੋਲਿਊਟ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਨਾਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਸ਼ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣੀ ਤੱਤਵਕ ਸਿਰਜਣ ਹੈ; ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਦੀਵੀ ਸਿਰਜਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਜਣ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਸਿਰਜਣ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਹਾਰ—ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਰਾਤ, ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਨਾਲ ਬਣੀ ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਮਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸਿਰਜਣ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਚਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ ਤੇ ਦੌੜ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?"। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਦੇਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਹੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਧਾਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਰੋਇਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹੋਰ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਵਾਸ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭੀਮ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ: ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਵਾਯੁ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦীক্ষਿਤ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਸੁਵਰਚਲਾ, ਉਸ਼ਾ, ਵਿਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੰਤਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੇਦ ਆਦਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ।