ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੋ,” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਸੰਨੰਦਨ ਆਦਿਕ ਮਹਾਤਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੋਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨਹਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਭੌਂਹ ਦੇ ਚਿਰੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੱਥੇ ਵਿਚੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅੱਧਾ ਮਰਦ ਤੇ ਅੱਧਾ ਔਰਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡੋ,” ਤੇ ਆਪ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਤੇ ਨਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਨਰ ਰੂਪੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਇਕ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਰਮ ਤੇ ਤੀਖੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਗੋਰੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਸਤਰੂਪਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਦੂਰ ਕਰ ਲਏ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਮਨੁ ਅਤੇ ਸਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੇ ਆਕੂਤੀ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਦੁਹਿਤੀਆਂ। ਇਹ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਰੁਚਿ ਨੂੰ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਸੁਭਾਗਾ ਪੁੱਤਰ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਤੋਂ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਸੀ, ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸਨ। ਇੰਝ ਹੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਚੌਵੀ ਦੋਹਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼ਰੱਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਮੇਧਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਕਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ, ਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਤੈਰਾਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਲਈ ਧਰਮ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਧੀਆਂ—ਖ੍ਯਾਤੀ, ਸਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ੍ਸ਼ਮਾ, ਸੰਤਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਉਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ—ਇਹ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ: ਭ੍ਰਿਗੁ, ਭਵ, ਮਰੀਚਿ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਹ੍ਨਿ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਸ਼ਰੱਧਾ ਤੋਂ ਕਾਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਛਲਾ ਤੋਂ ਦਰਪ, ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਭ। ਮੇਧਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾ, ਕਰਿਆ ਤੋਂ ਦੰਡ, ਨਯਾ ਤੇ ਵਿਨਯਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਬੋਧਾ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਿਨਯਾ, ਵਪੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਵਸਾਯ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸੁਖ, ਸਿੱਧੀ, ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਕਾਮ ਤੋਂ ਰਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਸ਼, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੌਤਰ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਨ੍ਰਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਧੀ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ। ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਤੇ ਵੇਦਨਾ ਜਨਮੇ। ਮਾਇਆ ਤੇ ਵੇਦਨਾ ਨੇ ਜੋੜਾ ਬਣਾਇਆ; ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤਯੁ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਹੋਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮ੍ਰਿਤਯੁ ਤੋਂ ਵਿਅਾਧੀ (ਰੋਗ), ਜਰਾ (ਬੁਢਾਪਾ), ਸ਼ੋਕ (ਸ਼ੋਕ), ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ), ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਨ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੀਜ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਵਿਣੂ ਦੀ ਮਨੋਜਾਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਕ੍ਸ਼, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਮਨੁ, ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜੇ, ਤੇ ਜੋ ਵੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪਥ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸੋ।” ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਚਨਾ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹਨ: ਆਵਸਰੀਕ (ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ), ਭੌਤਿਕ, ਆਤ्मिक ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਆਵਸਰੀਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮੁਢਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤ्मिक ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਜੋ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਉਤਪੱਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਵਿਣੂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਰਚਨਾ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਰਚਨਾ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਣੂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।