ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਠੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚ ਲਏ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਹُنਰ ਵੀ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਗੰਹੁ, ਚਣੇ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ, ਉਦਾਰਾ, ਕੋਰਦੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਤੀਨਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਮੁੰਗ, ਮਸੂਰ, ਨਿਪਾਵਾ, ਕੁਲਥ, ਆਢਕਿਆ, ਚਣੇ ਅਤੇ ਭੰਗ—ਇਹ ਸਤਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਗੰਹੁ, ਚਣੇ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਕੁਲਥ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਆਮਾਕਾ, ਨਿਵਾਰਾ, ਜਰਤਿਲਾ, ਗਵੇਧੁਕਾ, ਵੇਣੁਯਵ ਅਤੇ ਮਰਕਟਕਾ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਦੋਵੇਂ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸਾਥੀ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਖਿਆ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾ ਦੇ ਨਾਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੁਰੇ, ਵੇਦ ਨਿੰਦਕ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਉਲਟਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਟੇਢੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਲਕ, ਉਸ ਨੇ ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਰਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਬਣਾਏ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ। ਵੈਸ਼, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਯੂ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਅੱਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਰਲੇਪ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਲੋਕ; ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹਿ ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਤਾਮਿਸਰ, ਅੰਧਤਾਮਿਸਰ, ਮਹਾਰੌਰਵ, ਰੌਰਵ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਅਤੇ ਅਵੀਚੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ, ਯਜਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸ਼ੀਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਤੱਕ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੀਵ ਵਧੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਮਰੀਚੀ, ਦਕ੍ਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨੌਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਖਿਆਤੀ, ਭੂਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਸਨਨਤੀ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਚੇ ਗਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਉੱਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਦਾਸ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਭੰਵੇਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਰਧ-ਨਾਰੀ, ਅਰਧ-ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਲੈ," ਤੇ ਆਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਸ ਵਾਰੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਤੀਖੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਰੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ—ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਸਵਯੰਭੂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੂ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਸਤਰੂਪਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।