ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਆਰਗ, ਮੋਖਸ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਸਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਲ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਲਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ—even ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਧਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮ ਆਦਿਕ ਅਯੋਗ ਗੁਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਿਧੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਧਦੀ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਹੋਰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਲਤੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਲੇ ਬਣਾਏ—ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਲੇ, ਨਕਲੀ ਕਿਲੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਘਰ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਆਦਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਉਪਾਏ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਚਾਵਲ, ਜੋ, ਗੇਹੂੰ, ਚਣੇ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਉਦਾਰ, ਕੋਰਦੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਤਿਨਕਾ—ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੜਦ, ਮੂੰਗ, ਮਸਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵ, ਕੁਲਥ, ਆਢਾਕਿਆ, ਚਣੇ ਅਤੇ ਭੰਗ—ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਚਾਵਲ, ਜੋ, ਉੜਦ, ਗੇਹੂੰ, ਚਣੇ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਅਤੇ ਕੁਲਥ—ਇਹ ਯਜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਨਿਵਾਰਾ, ਜਰਤਿਲ, ਗਵੇਧੁਕਾ, ਵੇਣੂਯਵ ਅਤੇ ਮਰਕਟਕਾ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਜੜੀਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਯਜਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਹਨ ਅਤੇ ਯਜਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਯਜਨ ਕਰਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੁਸਟ ਸਾਥੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲਾਂਦੇ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਖਿਆ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੁਰੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਉੱਚ ਪਾਲਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ। ਵੈਸ਼, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਯੂ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਅੱਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਰ-ਵਿਆਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਥਾਂ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਨ-ਵਾਸੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਾ ਲੋਕ; ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਜਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰਹਿ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਪਰ, ਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਮਹਾਰੌਰਵ, ਰੌਰਵ, ਖੜਗ-ਵਨ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਅਤੇ ਅਵੀਚੀ—ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ, ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ-ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੜ ਤੱਕ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੇਹੇ ਹੋਰ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਰਜੇ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗੀਰਸ, ਮਰੀਚੀ, ਦੱਖ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਨੌਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ੍ਯਾਤੀ, ਭੂਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਖ੍ਸ਼ਮਾ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਸਨ੍ਨਤੀ, ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ।