ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀਓ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹਰ ਇਕ ਵਸਤੂ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਿਰਜਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ? ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਰਤਵੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ?" ਤਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੋਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨਿਕਲੇ। ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਮੂੰਹ, ਛਾਤੀ, ਜੰਘਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਕਲੇ। ਯਜਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਚੀ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਰਵੋੱਚ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਯਜਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਯਜਨਾ ਹੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾ—ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਇਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਢੁਕਵੀਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਵਰਤਾਰਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਅਵਸਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ—ਬਿਲਵ—ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਫਿਰ, ਸਮਾਂ ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪਾਪਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਧਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਾਮ ਆਦਿਕ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਵਿਚ ਆਨੰਦ—ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਪ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਦੁਆਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ—ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਬਣਾਵਟੀ ਗੜ੍ਹ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘਰ ਬਣਾਏ, ਤਾ ਕਿ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਉਪਾਅ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾ-ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਚੌਲ, ਜੌ, ਗੇਹੂੰ, ਚਣੇ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ, ਉਦਾਰਾ, ਕੋਰਦੂਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸਤਿਨਕਾ ਆਦਿ ਅਨਾਜ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼, ਮੂੰਗ, ਮਸੂਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵਾ, ਕੁਲੱਥ, ਆਢਕਿਆ, ਚਣੇ, ਅਤੇ ਭੰਗ—ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਚੌਲ, ਜੌ, ਮਸ਼, ਗੇਹੂੰ, ਚਣੇ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ, ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਕੁਲੱਥ—ਇਹ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਿਵਾਰਾ, ਜਰਤਿਲਾ, ਗਵੇਧੁਕਾ, ਵੇਣੂਯਵ, ਅਤੇ ਮਰਕਟਕ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਜੜੀਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨਿ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਮੰਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਖਿਆ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਯਜਨਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਮਨ ਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਮਨਸਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਵਨ ਦੇਵ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਣਵਾਸੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਲੋਕ, ਗ੍ਰਿਹਸਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ, ਵਰਣਾਂ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ।