ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਕੇਸ਼ਵ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਹਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਤੋਂ ਭਾਨੁ ਤੇ ਭੈਮਰਿਕਾ ਜੰਮੇ। ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਦੀਪਤੀ, ਤਾਮਰਪੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਜਾਮਬਵਤੀ ਤੋਂ ਸੰਬ ਆਦਿ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਨਾਗਜਿਤੀ ਤੋਂ ਭਦਰਵਿੰਦ ਆਦਿ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਸ਼ੈਵਿਆ ਤੋਂ ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ ਆਦਿਕ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਅਨੀਰੁੱਧ ਜੰਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜੰਮਿਆ। ਅਨੀਰੁੱਧ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਹਰਿ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਤੇ ਹਰਿ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ?" ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਣਾ ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਨੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਸਾਥੀ ਚਾਹਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ ਨੇ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਇਹ ਲਾਲਸਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤੀ ਮਿਲੇਗਾ।'" ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕਦੋਂ ਤੇ ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਗਾ, ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਸ ਦਿਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਠੀ, ਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਲਜਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?" ਬਾਣਾ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" ਲਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਭ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਪਾਇ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ।" ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਨੇ ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਰਸਾਏ। ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਗੰਧਰਵ, ਸਰਪ, ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਈ। ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਲਜਾ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾ ਲਈ। ਪਰ ਜਦ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ (ਅਨੀਰੁੱਧ) ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਲਜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਖੀ, "ਇਹੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਹੈ," ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਜੋਗ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਵਾਰਕਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੁੱਖ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ," ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤੇ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਨਾਂ ਵੀ। "ਹੇ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ," ਉਸ ਨੇ ਆਖਵਾਇਆ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਕ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪ ਯਾਦ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ।" "ਜਾ, ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦੇ: ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਝੂਠੀ ਦਾਅਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਈ, ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਰ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਚਕ੍ਰ ਸੁੱਟਾਂਗਾ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਵਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਕੇ, ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਮੁੜ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਦੂਤ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਗਰੁੜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।