ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਰਜਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਹਾਰਕ ਤੇ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਮੱਧ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹੀ ਰਚਨਾ, ਲੀਨਤਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?” ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, “ਉਹ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ, ਅਲੱਥ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਅਜਨਿਤ, ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ—ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋत्तਮ, ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, “ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਹੇ ਇੰਦਰ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਰਣਹਾਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਤੀ! ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਵੋ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਵਜਰ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਲੈ ਲਵੋ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ‘ਅਸੀਂ ਮਰਣਹਾਰ ਹਾਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ? ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁੱਖਮਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ, ਓਹੋ ਹੀ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ, ਹੇ ਮਹਾਬਲਸ਼ਾਲੀ! ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਕੰਟਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹੋ।” ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਰੁੱਖ ਦੁਵਾਰਕਾ ਲੈ ਜਾਓ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਛੱਡ ਦਿਓਗੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।” ਇੰਦਰ ਦੇ ‘ਜਿਉਂ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਹਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਵਾਰਕਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੰਖ ਵਜਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਰੁੱਖ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗਣੇ ਵਿਚ ਲਗਾਇਆ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਸਭ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ’ਚ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਹ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਜੋ ਨਰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਥ ਫੜਿਆ। ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਔਰਤਾਂ—ਇਨੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਕੇਸ਼ਵ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਤਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਹਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਆਦਿਕ, ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਤੋਂ ਭਾਨੁ ਅਤੇ ਭੈਮਰਿਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਦੀਪਤੀ, ਤਾਮ੍ਰਪੱਖ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਾਗਜਿਤੀ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਵਿੰਦ ਆਦਿ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਸ਼ੈਵਿਆ ਤੋਂ ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ, ਵਰਕਾਦੇਵ ਆਦਿ ਮਿਲੇ; ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਅਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿਚੋਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ; ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ। ਇੱਥੇ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਬਾਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਾਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਸ ਕੀਤੀਆਂ?” “ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।” ਤਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਵੇਖਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗ ਪਈ।” ਤਦ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਨਹਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਤੀਬਰ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤੀ ਮਿਲੇਗਾ।” ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਊਸ਼ਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, “ਕਦੋਂ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?” ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮਿਲੇਗਾ, ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ।” ਉਸ ਦਿਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਜਾਗੀ, ਤੇ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਮ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, “ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?” ਬਾਣ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?” ਜਦ ਊਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲਈ। ਜਦ ਚਿਤ੍ਰਲੇਸ਼ਾ ਨੇ ਸਭ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਦੁਹਰਾਈ: “ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਉਪਾਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰ।