ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਜਰ ਅਤੇ ਚਕਰ ਲੈ ਕੇ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਜਰ ਉੱਛਾਲਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਕਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ।’’ ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗਰੁੜ ਵੀ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਚੀ ਆਪ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗੀ।’’ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜੇ ਤੂੰ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਪਾਰਿਜਾਤ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਇਹ ਰਾਜਗੱਦੀ ਕਿਹੜੀ? ਹੁਣ ਇਹ ਲੜਾਈ ਛੱਡ ਦੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ; ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਕਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ।’’ ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ: ‘‘ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਘਰ ਆਉਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਔਰਤ ਹਾਂ, ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੰਜਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ?’’ ਇਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਤਿੱਖੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਤਾਣ ਨਾ ਦੇ।’’ ਇੰਦਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸੰਘਾਰਕ ਅਤੇ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਿਰਜਣ, ਲੀਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਕੋਲ ਹਾਰ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਕਿਉਂ ਆਵੇ?’’ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਸੁੱਖਮ, ਅਲੌਕਿਕ ਤੇ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਅਜਨਮਿਆ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕੌਣ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ?’’ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਾਣਵ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।’’ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਜਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਲੈ ਲੈ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ।’’ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਣਵ ਕਿਉਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲਤਾ ਅਸਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਇਮ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।’’ ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਆਰਕਾ ਲੈ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਇਥੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।’’ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ‘‘ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ’’ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਦਰਵੇਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਹੜੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਦਾਸਾਂ ਵਲੋਂ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਲਿਆਈ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ, ਗਿਆਨਵਾਨੋ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ। ਹਰੇਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕੇਸ਼ਵ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘‘ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਤੋਂ ਭਾਨੂ ਅਤੇ ਭੈਮਰਿਕਾ ਹੋਏ। ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਦੀਪਤੀ, ਤਾਮਰਪੱਖ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਜਾਮਬਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਾਗਜਿਤੀ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਵਿੰਦ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੈਵਿਆ ਤੋਂ ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਚਕਰਧਾਰੀ ਨੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।’’ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰ ਹੋਇਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ, ਉਸ਼ਾ ਲਈ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਕਰਧਾਰੀ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਯੁੱਧ ਹਰਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਔਰਤ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ?