ਹੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵਿਰਚਿਤ ਕਥਾ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਵੇਕ ਜਾਂ ਵੰਡਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਟਾ, ਲੰਮਾ, ਜਨਮ ਜਾਂ ਸੁਪਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਅਚੁਤ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਘਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪਾਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼—ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਸਿੱਧ, ਸੱਪ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਘਾਹ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਵੱਡੇ, ਮੱਧਮ, ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਅਗਿਆਤ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ 'ਆਪਣਾ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸੱਤ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮਝਣ ਦਾ ਭਰਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ 'ਮੇਰੀ' ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਂਗੂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਚਲਾਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਾਰੀ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪੂਜਿਆ, ਨਾ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਲਈ; ਇਹ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਚਲਾਵਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਲੰਗੋਟ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ! ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਰਦੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਹੇ ਚਕਰਧਾਰੀ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਨੰਦ ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਪਰਮਪੁਰਖ! ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਤਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ।" ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯ ਬਣਾਉਣਗੇ।" ਫਿਰ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ! ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵਧਾਪਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ; ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵਾਂ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗਾ।" ਫਿਰ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਚੀ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਦਾ ਫੁੱਲ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਉਹ ਫੁੱਲ ਲਾ ਲਏ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਦੈਵਿਕ ਬਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨੰਦਨ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਮਈ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਲ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੇਸ਼ਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਸੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਵੇਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਨੋਖਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਹ ਰੁੱਖ ਦਵਾਰਕਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ?" "ਜੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਇੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਮੇਰੇ ਆੰਗਣ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਸਤੇ ਲਿਆਉ।" "ਜੰਬਵਤੀ ਜਾਂ ਰੁਕਮਣੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਹੈ।" "ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣੇ।" "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਹਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਹਰੀ ਜੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਤਦ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਇਹ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਰੁੱਖ ਸ਼ਚੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਲੈ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਰੁੱਖ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਵਾਸਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਲੈ ਕੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ।" "ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਰੁੱਖ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇੰਦਰ ਇਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰੇਗਾ; ਮਾਰੁਤ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵਜਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਚੁਤ! ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਬਣਾਓ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਕੌੜੇ ਹੋਣ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: "ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ, ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਹੱਕ ਹੈ?" "ਜੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਵਾਸਵ ਹੀ ਇਸਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਉਂ ਹੈ?" "ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਨ, ਹੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਓ, ਤਿਵੇਂ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਵੀ ਸਭ ਲਈ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ।