ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਬਹਾਦੁਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭਰ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ?" ਪ੍ਰਸ਼ਾਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਸੀ, ਕਾਲਸ਼ੰਭਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਚਾਰ ਸੀ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ।' ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਖਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਘੂਮਣ ਵਾਲੇ ਗੋਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪਚਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਸੀ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਮੱਛੀ ਮਛੀਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫੜੀ ਗਈ, ਮਾਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼ੰਭਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਸੋਈਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਦਾ ਪੇਟ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਬੱਚਾ ਦੇਖਿਆ—ਇਹ ਉਹੀ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕੁਰ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?' ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭਰ ਨੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਹਾਰੇ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਰੂ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।' ਨਾਰਦ ਦੀ ਹਦਾਇਤ 'ਤੇ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜੋ ਹਾਥੀ-ਵਾਂਗ ਮਜਬੂਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਮਾਇਆਵਤੀ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਦੂਈ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ ਉਸ 'ਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਗਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਮਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ?' ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਸ਼ੰਭਰ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਮੱਛੀ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਜਾਦੂਈ ਮਾਇਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਅਠਵੀਂ ਮਾਇਆ ਵਰਤੀ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਇਆਵਤੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨਾਲ ਘਰ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਉੱਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਰੁਕਮਣੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਸ ਵਾਲਾ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਖੜਾ ਹੈ।' 'ਜੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਇਸ ਉਮਰ 'ਚ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ। ਜਾਂ, ਜਿੰਨਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਅਕਲ ਤੇ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਫ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿ ਤੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।' ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਆਏ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ। 'ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਰੂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ; ਇਹ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਚਪਨ 'ਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।' 'ਇਹ ਮਾਇਆਵਤੀ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੰਭਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ। ਸੁਣ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਮਨਮਥਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਾਇਆਵਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਜਾਦੂਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।' 'ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰ ਜਾਦੂਈ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ; ਇਹ ਮੋਹਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਉਹੀ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਮ ਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਤੇਰੀ ਵਧੀਆ ਪੂਤ-ਵਧੂ ਹੈ।' ਫਿਰ ਰੁਕਮਣੀ, ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਤੇ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਏ, 'ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!' ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਸਾਰੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਚਾਰੁਦੇਵ, ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਸ਼ੇਣਾ, ਚਾਰੁਗੁਪਤਾ, ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ ਵੀ ਸਨ। ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਚਾਰੁਵਿੰਦਾ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁ, ਮਹਾਬਲੀ ਚਾਰੁਵਰਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਚਾਰੁਮਤੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ: ਕਾਲਿੰਦੀ, ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ, ਨਗਨਜਿਤ ਦੀ ਧੀ ਸਤਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ। ਜੰਬਾਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਰੋਹਿਨੀ, ਮਦਰਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਭੰਦਨਾ ਵੀ ਸਨ। ਸਤਿਆਭਾਮਾ, ਸਤ੍ਰਜਿਤ ਦੀ ਧੀ, ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਦੀ ਹੋਰ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਸੀ, ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਸੁਭਾਗੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਯੰਵਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਲਈ, ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਸੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਪੋਤੀ ਆਪਣੇ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਵਿਆਹ 'ਤੇ, ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵ, ਹਰੀ ਸਮੇਤ, ਰੁਕਮੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੋਜਕਟਾ ਗਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।