ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—all abandon ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਰਾਮਾ, ਸਾਨੂੰ ਸਚ ਦੱਸੋ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ।” ਉਹ ਦਮੋਦਰ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਖੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚੁਰ ਲਏ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ” ਤੇ ਕਦੇ “ਦਮੋਦਰ” ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਦੇ ਸੁਹਣੇ, ਮਿੱਠੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸੁਨੇਹੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਬੋਲ ਬਹੁਤ ਮੋਹਕ ਸਨ। ਰਾਮਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਵਕਤ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਸ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਵੁਰੂਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ, ਸੁਭਾਗੀ ਵੁਰੂਣੀ, ਅਨੰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।” ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਵੁਰੂਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਬਲਰਾਮਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਚਾਨਕ, ਹਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿੰਦੀ ਦੇਖੀ, ਤੇ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲੱਗਾ, ਜਦੋਂ ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਾਦਕ ਸੁਹਣੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆ ਜਾ, ਯਮੁਨਾ! ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,” ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਦਰਿਆ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਸਤ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਲ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਹਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ, ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਮਾੜੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਆਈ! ਹੁਣ ਜਾ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ।” ਬਲਰਾਮਾ ਦੇ ਹਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਯਮੁਨਾ ਆਪਣਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਬਲਰਾਮਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਓਹੋ ਖੇਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਡਰ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਫੜੀਆਂ, ਤੇ ਬਲਰਾਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਗਦਾ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ!” ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਲ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿਆਂਗਾ।” ਡਰਪੋਕ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਮੁੜ ਆ ਗਈ; ਉਹ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁੰਦਲ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਹੋਈ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰਝਣ-ਰਹਿਤ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਮਲ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਦਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਲਰਾਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧ ਗਈ। ਐਸਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮਾ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਦੁਵਾਰਕਾ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਰੈਵਤਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਥਾ ਅਤੇ ਉਲਮੁਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਕਤ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮੀ ਅਤੇ ਧੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੁਕਮਿਨੀ ਸੀ। ਰੁਕਮਿਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਵੈਰਵਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਮੰਗੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਨੇ, ਰੁਕਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰੁਕਮਿਨੀ ਨੂੰ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਲਈ, ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਭੀਸ਼ਮਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਰਾਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੀ ਕੁੰਡਿਨਾ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਵੇਖਣ। ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਭਾਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਪਉਂਡਰਕਾ, ਦੰਤਵਕ੍ਰਾ, ਵਿਦੂਰਥ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ, ਸ਼ਾਲਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ, ਪਰ, ਹਾਰ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਈ, “ਮੈਂ ਕੁੰਡਿਨਾ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ,” ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ। ਬਲਰਾਮਾ ਦੇ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਪੈਦਲ ਅਤੇ ਰਥ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। “ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੀ ਭਰਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੋ।” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਭੋਜਕਟਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਰੁਕਮਿਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਆਹ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਉਸ ਤੱਕ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵ੍ਰਜ, ਦੁਵਾਰਕਾ ਅਤੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਲੇ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਪਿਆਰ, ਵੈਰ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸੂਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।