ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਕਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਜਬ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਨੀ ਜਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਮਜ਼ਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਵੰਡ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, embodied ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਮਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਤਦ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੇ ਮਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ—"ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਰਵਤ੍ਰ ਅਡੋਲ ਸਤਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਇਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖੇਗਾ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੋਕਸ਼ ਪਾਵੇਂਗਾ।" ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇਖੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ, ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਲਦੇਵ ਜੀ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਜਦ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਨੰਦਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਉਥੇ ਗਵਾਲ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਉਹ ਗਵਾਲਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਮਜਾਕ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਗਵਾਲਾਂ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ, ਕੁਝ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੁੱਸਾ, ਕੁਝ ਨੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ, ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕੁਝ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਚੰਚਲ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਮਜਾਕ ਉਡਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਹੈ?" "ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਾਡਾ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ?" "ਪਰ ਫਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੈ।" "ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ—ਇਹ ਕੀ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੀ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਰਾਮਾ, ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲ।" "ਉਹ ਦਾਮੋਦਰ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਖੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਹਰੀ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਤੇ 'ਦਾਮੋਦਰ' ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਵ-ਭਰੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਮਾ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਨਿਮਰ, ਪਿਆਰ-ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਬਚਨ ਬਹੁਤ ਮੋਹਕ ਸਨ। ਰਾਮਾ, ਪੁਰਾਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚੁਲ-ਚੁਲ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਵ੍ਰਜ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜਾਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਗਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ, ਵਧੇਰੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮੌਜ ਲਈ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਵਰੁਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਅਨੰਤ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਜਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।" ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਵਰੁਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ। ਜਦ ਬਲਦੇਵ ਫਿਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਚਾਨਕ, ਹਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਧਾਰ ਵੇਖੀ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਵਾਲਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੀਣ ਲੱਗੇ, ਜਦ ਮਾਹਰ ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਾਦਕ ਮਨਮੋਹਣੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਰਮੀ ਤੇ ਮੋਤੀ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਆ ਜਾ, ਯਮੁਨਾ! ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ," ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਨਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਆਏ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਨਹੀਂ ਆਈ। ਤਦ, ਹਲ ਵਾਲਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਹਲ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, "ਤੂੰ ਮਾੜੀ, ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ! ਜਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ!" ਅਚਾਨਕ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਵਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਦੀ ਨੇ, ਸ਼ਰੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਬਲਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਲ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਦੀ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਬਲਦੇਵ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹੈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਕਥਾ ਰਚਦੇ ਹਨ।