ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਾਥੀ ਦਲ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੇ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਣੀਆਂ, ਹਰਿ ਦਾ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਬਲਭਦਰ ਦਾ ਹਲ ਅਤੇ ਸੌਨੰਦ ਮੁਸਲ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਚ ਗਿਆ, ਤਦ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ, ਜਰਾਸੰਧ ਆਪਣੇ ਲਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਵਲੋਂ ਫਿਰ ਹਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠਾਰਾਂ ਵਾਰੀ, ਮਗਧ ਦੇ ਘਮੰਡੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਰਾਸੰਧ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਯਾਦਵਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਬਲਰਾਮ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਲੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵੀ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਪਸਥਿਤੀ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਪੰਚ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸਤਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਮਜ਼ਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਵੰਡ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮਕ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਅਨੰਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਦੈਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏਂਗਾ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਖੰਡ ਜਗਤਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੇ ਜੋ ਘੱਟ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀਯੁਕਤ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਏ। ਇਹ ਸਭ ਉਹ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਦੇ ਵੈਰੀ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਬਲਦੇਵ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਨਿਪਟਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਨੰਦਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ; ਕੁਝ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ, ਕੁਝ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਉਥੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, “ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਚਾਹਿਤਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਣ ਤੇ ਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਤਿੰਨ ਪਲਾਂ ਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼्ण ਸਾਡਾ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਪਰ ਛੱਡੋ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਓ, ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਪਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਨ ਫਰਾਮੋਸ਼ ਹੈ। ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼्ण ਕਦੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਸਚ ਦੱਸੀਂ, ਰਾਮਾ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੀਂ। ਦਾਮੋਦਰ, ਗੋਵਿੰਦ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਰਿ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ ਸਨ, “ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ!” ਅਤੇ “ਦਾਮੋਦਰ!” ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਦੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਭਾਵ ਭਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਰਾਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਚਨਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ। ਰਾਮ, ਪੁਰਾਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਜ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਸ਼, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ, ਵੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਵਰੁਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੀ ਵਰੁਣੀ, ਤੂੰ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਦਿਰਾ ਵਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਜਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।” ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਖਣ ਉੱਤੇ, ਵਰੁਣੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।