ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਹਰੀ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਗੋਪਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਨ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਮਾਤਾ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਚਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕ ਚਾਲ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਸਾ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਸਚਮੁਚ ਵਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਰੀ, ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਕਿਸਦੀ ਨੇੜੇ ਆਵੇਗਾ?” ਕੈਸ਼ਵ, ਅਕਰੂਰ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਕਰੂਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਨਿਰਦਈ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਛੋੜਾ ਲੈ ਗਿਆ; ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੇ। ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਆਪਣੇ ਵਡਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਦਕਿ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜੇ ਹੋਏ ਹਾਂ?” ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਗੋਪਾਲ ਵੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਪਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅੱਜ, ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਸੁਹਾਵਣੀ ਗੁਜ਼ਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਚੂਤ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੀਆਂ। ਵੋਹ ਲੋਕ ਧਨਵੰਤ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅੱਜ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ। ਅਜੋਕੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਲੋਕ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਧਨਵੰਤ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵੇਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਹਾਏ! ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਹਰੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਮੰਦ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਥਾਂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਵੀ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਕਰੂਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ? ਹਾਏ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਧੂੜ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿਹਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੈਸ਼ਵ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਥ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਅਕਰੂਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਵਾਂ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਕਰੂਰ ਜਲ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮਕ ਚੰਬੇ ਦੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਉਹ ਵਾਸੁਕੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ, ਹਵਾ-ਵਾਂਗ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕਾਲਾ ਰੰਗਾ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਦਾ ਗਹਿਣਾ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੰਦਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਰੰਗਾ, ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਤੰਬੇ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਉੱਤਮ ਅੰਗਾਂ, ਤੇ ਚਕਰ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਕੜੇ, ਚਮਕਦਾ ਮਕੁਟ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੰਨੰਦਨ ਤੇ ਹੋਰ ਯੋਗੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਵਿਤਰਤਾ ਵਿਚ ਪੂਰਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੱਕ ਦੇ ਟਿੱਪ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਅਕਰੂਰ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਰਥ ਤੋਂ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ?” ਜਦ ਉਹ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਰੋਕ ਲਏ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮੁੜ ਰਥ ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ। ਦੁਬਾਰਾ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। “ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿਤਰ ਅਸਤਿਤਵ, ਅਗੋਚਰ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ।” “ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਅਗੋਚਰ, ਸਤਵ ਰੂਪ, ਹੋਮ ਬਣਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਅਣਜਾਣ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹੋ, ਤੇ ਪਾਰਮ-ਆਤਮਾ ਵੀ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੋ।” “ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਨਾਸਵਾਨ ਤੇ ਅਨਾਸਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਨਾਮ ਅਵਰਨਣਯ ਹੈ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ।” “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ, ਜਾਤ, ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ, ਸਦਾ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਝ ਸਿਰਫ ਸੰਕਲਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਚੂਤ, ਅਨੰਤ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ, ਹੇ ਅਜਨਮਾ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ, ਇਹ ਜਗਤ। ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਆਰਯਮਨ, ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਕਲੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵੰਡ ਰਾਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।