ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਨੰਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਮਸ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਉਗਰਸੇਨ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਵਤੀਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ لشਕਰ ਸਮੇਤ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਕਮਸਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਹੀ ਮਾਰੇਆ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਣਗੇ।" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਹੇ ਵੀਰ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਕਮਸਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਅਕ੍ਰੂਰ, ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਬਲਭਦਰ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ ਨੰਦ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਥੁਰਾ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਜਦ ਗੋਵਿੰਦ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਗੋਕੁਲ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਉਹ ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਉਸਦਾ ਮਨ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁਲਬਲੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਰਮ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ?" "ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਹਰਿ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ, ਅੱਜ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਦਈ, ਕਰੜੇ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਨਗਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਤੇ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਹਰਿ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਰੰਗੀਲਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇਗਾ?" "ਹੁਣ ਕੇਸ਼ਵ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਠੱਗ ਲਿਆ।" "ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਦਈ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਕੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੋ।" "ਅਸੀਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੇ ਵੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ?" "ਨੰਦ ਆਦਿਕ ਗੋਪ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹਨ ਜਾਣ ਲਈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਣਗੀਆਂ।" "ਧਨਵੰਤ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿਰੋਧ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਅੱਜ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ।" "ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣਗੀਆਂ।" "ਹਾਏ! ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਦ ਹਰਿ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਮੰਦਾ ਪੈ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਵੀ ਢਿੱਲੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਾਂ।" "ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰੜਾ ਹੈ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇੰਨੀ ਵਿਹਲੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਪਸੀਜਦਾ?" "ਹਾਏ! ਵੇਖੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਧੂੜ ਉੱਡ ਰਹੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਹਰਿ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਧੂੜ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" ਇੰਝ, ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਜ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਥ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਨੂੰ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਦੇ, ਮੈਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਪਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਵਾਂ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਲਈ ਸੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲਭਦਰ (ਬਲਰਾਮ) ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਗ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਚੰਬੇ ਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਤੇ ਖੁੱਲੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਸਨ, ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਵਣਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮਲ-ਰੰਗਾ, ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਸੀ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਚਕਰ ਆਦਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ ਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੰਗੀਨ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਗਣ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਤੀਜੀ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਰਥ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਜਲਦੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ? ਜਦ ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਰੋਕ ਲਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੁੜ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।