ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਤੀਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਬਲੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਅਨੰਦਮਈ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਅਮਰਤਾ ਮਿਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਜੋ ਕੰਸ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਨਿੰਦਤ ਹਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਵੇਗਾ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਵੀਂ ਹੋਈ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਸ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਯਾਦਵ—ਅਕ੍ਰੂਰ—ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। "ਮੈਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਹਾਂ," ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ, ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਨੇੜੇ ਲਿਆ ਤੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰੀਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੰਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਕੀ ਕੰਸ ਵੱਲੋਂ ਤੜਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੰਸ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਮਾੜਾ ਵਤੀਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ (ਅਕ੍ਰੂਰ) ਕਿਹੜੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਧੰਨ ਕੇਸ਼ੀ-ਵਧ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ, ਹੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਪੱਕਾ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕੰਸ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇਆ ਜਾਵੇਗਾ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" "ਕੱਲ੍ਹ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਮਥੁਰਾ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣਗੇ।" "ਇਸ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਹੇ ਵੀਰ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕੰਸ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਅਕ੍ਰੂਰ, ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਬਲਭਦਰ ਨੰਦ ਗੋਪ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਥੁਰਾ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਪਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਵਾਪਸ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਉਹ ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਨਗਰ-ਕੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣੇਗਾ।" "ਜਦ ਉਸਦਾ ਮਨ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੋਪਣੀਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ?" "ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਾਡਾ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ, ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਗੋਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਦੈ, ਖੋਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।" "ਨਗਰ-ਕੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਰਥ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਤੇ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਹਰੀ, ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇਗਾ?" "ਹੁਣ ਕੇਸ਼ਵ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਵੱਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਕ੍ਰੂਰ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦੈ ਹੈ।" "ਕੀ ਇਹ ਨਿਰਦੈ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਦੈ ਗੋਵਿੰਦ, ਰਾਮ ਸਮੇਤ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਕੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਿਆਂ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ?" "ਨੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੋਪ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਨਗਰ-ਕੰਨਿਆਂ ਲਈ ਸੋਹਣੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਜਲ ਲਾਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਚੁਤ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੀਆਂ।" "ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਰਸਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਅੱਜ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ।" "ਕੌਣ ਉਹ ਧੰਨ-ਮਾਤਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਗਰ-ਕੰਨਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ, ਉੱਚਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਣਗੀਆਂ?" "ਹਾਏ! ਗੋਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਨਿਰਦੈ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਹਰੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਮੰਦ ਪਿਆ; ਸਾਡੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਵੀ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।" "ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇੰਨੀ ਦੁਖੀ ਗੋਪਣੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?" "ਹਾਏ! ਵੇਖੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ; ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਹਰੀ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਧੂੜ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਗੋਪਣੀਆਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਮ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਜ਼ ਰਥ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅੱਧੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਰਧ-ਦਿਨ ਦੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਵਾਂ।" ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਲਾ ਲਈ।