ਜਦ ਅਕਰੂਰ ਗਊਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧਣ ਵੇਲੇ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬਛੜਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸੋਭਾ ਸੀ, ਉਹ ਨੀਲੇ ਖਿੜੇ ਕੌਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਕੌਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਘੁੱਟਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਤੇ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁਖ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਲਾਲ ਤੇ ਉੱਚੇ-ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਨੀਲੀ ਲਤਾ ਸੀ ਤੇ ਗਲ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ ਕੌਲ ਵਾਲਾ ਗਹਣਾ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਹੰਸਾਂ, ਚੰਨ ਤੇ ਚਮੇਲੀ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਨੀਲਾ ਕਪੜਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਲਭਦਰ (ਬਲਰਾਮ) ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸਨ, ਚਿਹਰਾ ਕੌਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਕਰੂਰ ਦਾ ਦਿਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਕੌਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧੰਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਲਕੜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਧੰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਫਲ ਪਾਵੇ। ਕੀ ਇਹ ਅਨੰਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਕੌਲ-ਸਮ ਪਿਆਰੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਰੱਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਖ, ਅਮਰਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਹਿਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦਿਤੀ। ਕੀ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਕੰਸ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਨੀਚ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਣਗੇ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਲਈ ਕੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਵਿਨਮ੍ਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਯਾਦਵ—ਅਕਰੂਰ—ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, "ਮੈਂ ਅਕਰੂਰ ਹਾਂ," ਆਖ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ, ਵਜਰ ਤੇ ਕੌਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਏ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ, ਪੂਛ-ਪਾਰਖ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਸਭ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਗਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤ ਕੰਸ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਪੀੜਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੰਸ ਉਗਰਸੇਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਅਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਵ, ਧੰਨ ਕੇਸ਼ੀ-ਸੰਘਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਰਾਂਗਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਲਓ, ਕੰਸ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਹੀ ਮਾਰੇਆ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" "ਕੱਲ੍ਹ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਗਊਆਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਗੇ।" "ਅੱਜ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਹੇ ਵੀਰ; ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕੰਸ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਊਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਅਕਰੂਰ, ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਬਲਭਦਰ ਨੰਦਾ ਗਊਆਲੇ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਰਾਮ ਤੇ ਅਕਰੂਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਊਆਲਣਾਂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਭਰਦੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ—"ਜਦ ਗੋਵਿੰਦ ਮਥੁਰਾ ਪੁੱਜੇਗਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਗੋਕੁਲ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣੇਗਾ।" "ਜਦ ਉਹਦਾ ਮਨ ਨਗਰ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਲਬਲੀ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਊਆਲਣਾਂ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ?" "ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਹਰੀ, ਸਾਰੇ ਗਊਆਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੂਲ, ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਗਊਆਲਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਦਿਲ ਤੇ ਠੱਗ ਕੇ।" "ਨਗਰ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਤੇ ਤਿੜਕੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਵਾਕਈ ਅਸਧਾਰਣ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਰੀ, ਜੋ ਚੁਲਬਲੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ?" "ਹੁਣ ਕੇਸ਼ਵ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਠੱਗ ਲਿਆ।" "ਕੀ ਇਹ ਬੇਦਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਸ ਦਿੰਦਾ, ਨੀਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਦਈ ਗੋਵਿੰਦ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੋ!" "ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਨੰਦਾ ਆਦਿ ਗਊਆਲੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।" "ਅੱਜ ਰਾਤ, ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁਰਮਾ ਲਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਕੌਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋਣਗੀਆਂ।" "ਧਨਵੰਤ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਚੰਬ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਊਆਲਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਰਾਮ ਤੇ ਅਕਰੂਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।